Bella Eskenazi, 1923 yılında İstanbul’da dünyaya geldi; 100 yıllık ömrünü 28 Nisan 2023’ta Barselona’da tamamladı. Fatih Sultan Mehmet döneminden beri İstanbul’a yerleşmiş, köklü Bendavid ailesinin en küçük kızı olarak büyüyen Bella’nın, annesi Romanya göçmeni bir Yahudi aileden gelmekteydi. Dora ve Seza adlı iki ablasıyla birlikte büyüyen Bella, 1934’te soyadlı kanunuyla ailesinin aldığı “Kent” soyadlıyla anılmaya başladı. şairi Orhan Veli Kanık’ın hem “Sere Serpe” hem de “Anlatamıyorum” şiirlerine ilham kaynağı olduğu ileri sürülen Bella Eskenazi, Cumhuriyet döneminin renkli ve cesur isimlerinden biri olarak tarihe geçti.
Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü’ndeki Yıllar
1940’lı yıllarda Ankara’ya ablası Dora’nın yanına giden Bella, 1940 yılında eskrim şampiyonası için gittiği Ankara’da enishtesi Erol Güney aracılığıyla Orhan Veli Kanık’la tanıştı. 1946’da İsmail Hakkı Tonguç ve Sabahattin Eyuboğlu, Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’ne Bella’yı anlattılar. İnönü’nün “İsminden size ne, ha Bella ha Ayşe, ne fark eder! Alın hiç durmayin!” yanıtı üzerine Bella, Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü’ne atıldı. Liseyi bitirmediği için öğretmen kadrosuna değil kütüphaneci sıfatıyla kaydedildi; maaş bordrosuna ise “Elektrik ve makine teknisyeni” yazıldı.
Enstitü’de İngilizce, Fransizca ve Almanca derslerinin yanı sıra jimnastik ve zaman zaman coğrafya dersleri de veren Bella, William Shakespeare’in Bir Yaz Gecesi Rüyası adlı oyununun sahne düzenlenmesine yardımcı oldu ve oyundaki dansları kendisi öğretti. 29 Ağustos 1947’de TBMM kürsüsünde “liseyi bitirmemiş bir Yahudi kızın” enstitüde ders verip vermediği sorulunca görevine son verildi.
Orhan Veli Kanık ve Edebi Miras
İstanbul’a dönen Bella, annesiyle birlikte İstiklal Caddesi’ndeki Hacopulo Hanı’nın çekme katında, Bogazlı ve Haliçli bir daire tuttu. Daha sonra Orhan Veli bu evın sık sık uğranan konuğu haline geldi; kimi zaman bir köşede sessizce oturur, kimi zaman cumbanın basamaklarinda uyuyakaldı. şair, uzun yıllar Bella’ya kur yaptı ve ona “Düşes” lakıbını takti. 1949’da “Karşı” adlı kitabını Bella’ya verirken ilk sayfasına “Bu iş böyle yürümez duchesse!” yazdı.
1946 yılında Sabahattin Eyuboğlu’nun evinde geçen bir an, Orhan Veli’nin kaleme aldığı “Sere Serpe” şiirinin doğum sahnesi oldu. Bir sedire uzanıp ders çalışan genç kıza bakan şair, yazdığı kâğidı uzatıp “Bak, senin için bir şiir yazdim” dedi. “Anlatamıyorum” şiirinin ise Bella’nın şairi üzgün bir ruh halinde görmesı üzerine çıktığı anlatılır; Bella’nın “İyi misiniz, gemileriniz mi battı?” soruşuna verdiği “Evet var, biliyorum ama anlatamıyorum” yanıtı, o ıklı mısraların fitili oldu. Bella, bu anısını yıllar sonra verdiği bir demeçte bizatihi aktardı.
Dil Yetkinliği ve Kişisel Yaşamı
Okul eğitiminde edindiği Almancanın üzerine tamamen kendi çabasıyla beş dil daha öğrenen Bella Eskenazi, İngilizce, Fransizca, Almanca, Yunanca ve İtalyancaya hâkimiyet kazandı. İstanbul edebiyat çevrelerinde Sabahattin Ali ile de yakın bir dostluk sürdürdü. 1952’de Moris Eskenazi ile evlenen Bella, Barselona’da yaşayan Karen adlı bir kız ve bir torunla hayatını sürdürdü. 28 Nisan 2023’ta, 100 yaşında İspanya’nın Barselona şehirınde hayata veda etti.