Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk kadın ilahiyat akademisyeni olan Bahriye Üçok, 10 Mayıs 1919 tarihinde Trabzon'da dünyaya gözlerini açmış; din tarihi araştırmaları, kadın hakları savunuculuğu ve laiklik konusundaki kararlı duruşuyla Türk siyasetine ve akademik dünyasına yön vermiş seçkin bir Cumhuriyet aydınıdır. İlk kadın ilahiyatçı sıfatıyla tanınan Üçok, aynı zamanda Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesinde görev yapmıştır. İslam tarihindeki kadın hükümdarlar ile erken dönem dini hareketler üzerine özgün yorumlar getirmiştir. 1971 yılında başladığı parlamento serüveninde Cumhuriyet Senatörlüğü ve milletvekilliği gibi kritik görevler üstlenen bu cesur bilim insanı, 6 Ekim 1990 günü Ankara'daki evine gönderilen kitap paketine gizlenmiş bir bombanın infilak etmesi sonucu hayatını kaybetmiştir. Suikastın ardındaki karanlık odaklar ülkede büyük bir infiale yol açarken, onun fikirleri ve demokrasi adına verdiği mücadele bugün de aydınlık yarınların rehberi olmaya devam etmektedir.
İlklerin İlahiyatçısı ve Akademik Yolculuk
Bahriye Üçok, Mehmet ve Nadire Bektaşoğlu çiftinin evladı olarak Karadeniz'in incisi Trabzon'da hayata gözlerini açmış ve ömrünü aydınlanma mücadelesine adamıştır. İlk ve orta öğrenimini Ordu'da tamamladı. Ardından İstanbul'daki Kandilli Kız Lisesinden mezun oldu. Azmi sayesinde Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türk İslam Tarihi Bölümü ile Devlet Konservatuvarı Opera Bölümünde aynı anda eğitim görmüştür. Bu iki farklı disiplini başarıyla tamamlayarak mezun olan Üçok, Samsun Lisesinde tarih öğretmenliği stajyerliğiyle mesleki hayatına adım atmıştır.
Öğretmenlik kariyerinin ardından 1953 senesinde Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İslam Tarihi Kürsüsüne asistan adayı sıfatıyla atanan Üçok, fakültenin ilk kadın öğretim üyesi unvanını elde etmiştir. Dini çalışmalarında bilimsel yöntemleri rehber edinen akademisyen, 1957 yılında hazırladığı 'İslam Tarihinde İlk Sahte Peygamberler' teziyle doktorasını tamamlamıştır. Bu çalışma monografi niteliği taşıyordu. Eser, yalancı peygamber hareketlerini sosyal nedenleriyle inceledi. 1961'de Fransa'ya giderek uzmanlık eğitimi alan Üçok, yurda döndükten sonra 1964 yılında hazırladığı 'İslam Devletlerinde Kadın Hükümdarlar' çalışmasıyla doçentlik derecesine hak kazanmıştır. Onun bu alandaki araştırmaları, ayrıca kadınların İslam tarihindeki rolüne ışık tutmuştur.
Siyaset Sahnesi ve Laiklik Savunuculuğu
Akademik yetkinliğini toplumsal faydaya dönüştürmeyi hedefleyen Bahriye Üçok, 1971 yılında Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay tarafından Cumhuriyet Senatosuna kontenjan senatörü seçilerek aktif politikaya adım atmıştır. Senato divan kâtipliği görevini üstlenen Üçok, meclis kürsüsünden yaptığı konuşmalarda laikliğin aşındırılmasına ve dini istismarlara karşı sesini yükseltmiştir. Senatörlük süresinin dolmasının ardından 1977'de Cumhuriyet Halk Partisine katılmış, 1980 askeri müdahalesi sonrasında ise Halkçı Partinin kurucu kadrosunda yer almıştır. 1983 genel seçimlerinde Halkçı Partiden Ordu milletvekili seçilerek meclise giren Üçok, parlamento çatısı altında kadın hakları ve anayasal ilkelerin korunması için canla başla çalışmıştır.
Bombalı Suikast ve Türkiye'nin Aydınlanma Mirası
Laiklik savunucusu Üçok, 1988'de TRT'deki açık oturumda İslam'da örtünmenin zorunlu olmadığını belirtince hedef tahtasına oturtulmuştur. Bu süreçte eşi Coşkun Üçok'u kaybeden aydın, tehditlere boyun eğmeyerek Atatürkçü Düşünce Derneğinin kurucuları arasında yer almıştır. 1990 sonbaharında partisi Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP) için hazırladığı laiklik raporunu tamamlamasının hemen ardından, 6 Ekim 1990'da Çankaya'daki evine gönderilen bombalı paketin patlaması sonucu katledilmiştir. Üçok'un cenazesi Karşıyaka Mezarlığı'na defnedilmiştir. Onun mirası şu kıymetli eserlerle yaşamaktadır:
- İslam Tarihinde İlk Sahte Peygamberler
- İslam Devletlerinde Kadın Hükümdarlar
- İslamdan Dönenler ve Yalancı Peygamberler