Türk edebiyatının 1970'li yıllarına özgün öyküleri ve çocuk kitaplarıyla damga vuran yazar ve avukat Ayhan Bozfırat, 18 Mayıs 1932 tarihinde İstanbul'da dünyaya gelerek hayata ilk adımını attı. Sanatçı, özellikle toplumun alt kesimlerinin yaşadığı zorlukları soyutlama ve sembollerle bezeli özgün bir dil aracılığıyla okuyucuya aktardı. Kariyeri boyunca hem hukuk alanında hem de edebiyat dünyasında aktif roller üstlenen Bozfırat, 30 Aralık 1981 tarihinde yaşama veda etti.
Çocukluk Yılları ve Hukuk Dünyasına Adım
Yazarın çocukluk yılları, şair babası İsmail Hakkı Talas'ın mesleki görevleri nedeniyle Anadolu köylerinde geçti. İlkokul öğretmeni olan babasının tayinleri sebebiyle çocukluğunda pek çok farklı köy okulunda eğitim gördü. Ortaöğrenimini tamamlamak üzere ailesiyle birlikte yeniden doğduğu şehir olan İstanbul'a geri yerleşti. Buradaki eğitimini İstanbul Kız Lisesi bünyesinde başarıyla tamamladı. Yazın hayatına ise babasının ricası üzerine adım attı. Babasının kurduğu Talas Kitabevi tarafından yayımlanan dergilerin boş sayfaları için hikayeler kaleme aldı. Bu ilk masal ve öykü denemeleri, onun gelecekteki edebi kimliğinin ilk tohumlarını oluşturdu. Yükseköğrenimini 1956 ile 1960 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi bünyesinde gerçekleştirdi. Hukuk eğitimini başarıyla tamamlamayı başardı. Mezuniyetinin ardından aynı üniversitenin Ceza ve Ceza Usûl Hukuku Kürsüsü'nde asistanlık yaptı. Bu akademik süreçte özellikle çocuk suçluluğu konusu üzerine yoğunlaşan çeşitli çalışmalar yürüttü.
Siyasi Mücadele ve Paris Yılları
Akademik çalışmaları sürerken meslektaşı olan hukukçu Mehmetcan Köksal ile dünya evine girdi. Bu evlilikten Sırma ve Ömer adlarında iki çocuk dünyaya getirdi. Çift, 1961 senesinde kurulan Türkiye İşçi Partisi (TİP) çalışmalarında oldukça aktif roller üstlendi. Kendisini o dönemlerde 'komünist bir kadın' şeklinde tanımlamayı tercih etti. Fakat hayatının sonraki evrelerinde aktif siyasetten ve politik çalışmalardan tamamen uzak durdu. Eşinin doktora çalışmalarına Paris'te devam etme kararı alması üzerine ailece Fransa'ya taşındılar. Eşinin akademik kariyerini devam ettirmek amacıyla Paris'e gitmeye karar vermesi üzerine Bozfırat, İstanbul Üniversitesi bünyesinde severek yürüttüğü asistanlık görevinden istifa ederek ailesiyle birlikte Fransa yolunu tutmak durumunda kalmıştır. Paris'te geçirdiği dönem, onun kültürel birikimine katkı sağladı. Türkiye'ye döndükten sonraki süreçte ise mesleki yaşamını serbest avukatlık yaparak devam ettirdi.
Edebi Hayat ve Toplumsal Bunalımların Aynası
Paris dönüşünde yazmaya başladığı ilk öykülerini 1971 yılında çıkan İstasyon adlı kitabında topladı. Kitap, edebiyat dünyasında büyük bir beğeniyle karşılandı. Bu ilginin verdiği motivasyonla, ertesi yıl Fırıldak adlı ikinci öykü kitabını okuyucuya sundu. Eserlerinde çoğunlukla yoksul kesimin ve orta halli insanların yaşadığı günlük mutsuzlukları işledi. Öykülerinde ele aldığı temel toplumsal sorunlar şunlardır:
- Zorlu çalışma koşulları ve işsizlik
- Hayat pahalılığı ile geçim mücadelesi
- Ekonomik adaletsizlikler ve işçi sağlığı problemleri
Bu verimli dönemde, eşinin öğrencileri olması vesilesiyle yakından tanıma fırsatı bulduğu Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının 6 Mayıs 1972 tarihindeki idamları yazarı derinden sarsarak büyük bir sessizliğe bürünmesine yol açtı. Bu sarsıcı olaydan sonra yazar büyük bir karamsarlığa sürüklenerek içine kapandı. Milliyet Çocuk Yayınları'nın yöneticisi Tarık Dursun Kakınç'ın teşvikiyle çocuk edebiyatı alanına yöneldi. Peş peşe yayımlanan Osman, Akraba Hasan ve Hayri Usta adlı çocuk romanı serisinde, beşinci sınıfa giden Osman adındaki küçük bir çocuğun başından geçen maceraları ve yaşamını odak noktasına yerleştirdi. Bu seride sırasıyla Osman, Akraba Hasan ve Hayri Usta adlı çocuk kitapları yer almaktadır. Yazarın edebiyat dünyasındaki tek bağımsız roman çalışması olan Dört Yol Ağzındaki Ev, 1976 yılında yayımlandı. 1970'li yıllarda evliliğini sonlandıran yazar, o dönemde amansız meme kanseri hastalığına yakalandı. Eşinden ayrılması ve yakalandığı amansız meme kanseri gibi üst üste gelen ağır hayat mücadelelerine rağmen Bozfırat, yaşamının bu son derece sıkıntılı dönemlerinde yazma tutkusunu koruyarak edebiyatı üretmeyi asla bırakmadı. Son öykü derlemesi olan Sokak Lambaları isimli eserini 1980 senesinde okuyucularıyla buluşturmayı başardı. Ertesi yıl, H. C. Andersen'den dilimize kazandırdığı Küçük Deniz Kızı masal çevirisi yayımlandı. Hayatı boyunca toplumsal meselelere duyarlılık gösteren Ayhan Bozfırat, 30 Aralık 1981'de aramızdan ayrıldı. Sanatçının geride bıraktığı özgün eserler, Türk edebiyatında her zaman özel bir yere sahip olacaktır.