Aptullah Kuran, 4 Aralık 1927 tarihinde İzmir’de dünyaya gelen, Türkiye’nin modern mimarlık ve akademi dünyasına yön vermiş en saygın şahsiyetlerden biridir. Ülkenin eğitim ve mimari tarihindeki silinmez izlerini, kurucusu olduğu Boğaziçi Üniversitesi ve dekanlığını yürüttüğü ODTÜ bünyesinde bırakmıştır. Özellikle Mimar Sinan üzerine gerçekleştirdiği derinlikli araştırmalarıyla uluslararası düzeyde büyük bir şöhret kazanmıştır. Değerli bilim insanı, 1 Nisan 2002 tarihinde geçirdiği kalp krizi sonucu vefat etmiştir. Geride bıraktığı devasa miras, günümüzde de Türkiye’nin yükseköğretim vizyonunu beslemeye devam etmektedir.
Eğitim Hayatı ve İlk Mimari Çalışmaları
Aptullah Kuran’ın akademik ve entelektüel serüveni, 1939 yılında adım attığı Robert Kolej’de başlamıştır. Mezuniyetinin ardından yükseköğrenim için Amerika Birleşik Devletleri'ne gitmiştir. 1949 ile 1954 yılları arasında Yale Üniversitesi'nde mimarlık eğitimi alarak akademik altyapısını güçlendirmiştir. Daha sonra aynı seçkin okul bünyesinde lisansüstü çalışmalarını da yürüterek uzmanlığını pekiştirmiştir.
Türkiye’ye dönüş yaptıktan sonra pratik mimarlık dünyasına hızlı bir giriş yapan Kuran, dönemin en ünlü ve yenilikçi mimarlarından Tuğrul Devres ile Vedat Dalokay’ın mimarlık bürolarında çalışarak deneyim kazanmıştır. Bu değerli tecrübelerin sonrasında kendi bağımsız mimarlık ofisini açarak tasarım dünyasına adım atmıştır. Hayata geçirdiği bu özgün tasarımlar şunlardır:
- Robert Kolej Perkins Hall (Mühendislik Binası)
- Yeşilköy Havaalanı yakınlarındaki Tropik Hastalıklar Hastanesi
- Erenköy’de konumlanan Özer Esen Evi
- Tuzla’da yer alan Ögelman Evi
- Ankara’daki İran Kültür Merkezi
Akademik Yükseliş ve Rektörlük Yılları
Kuran, 1957 yılında kariyerini akademi yönünde ilerletmeye karar vererek ODTÜ Mimarlık Fakültesi kadrosuna katılmıştır. İdari yetenekleriyle öne çıkan akademisyen, 1962 ile 1968 yılları arasında bu fakültenin dekanlığını yapmıştır. 1960’lı yılların başlarında Kuran’ın mesleki ilgisi, yapı tasarlamaktan ziyade mimarlık tarihine kaymıştır. Bu alandaki çalışmalarını akademik dereceyle taçlandırmak amacıyla Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi bünyesinde sanat tarihi doktorası yapmıştır. Doktora çalışmasını ise 1969 yılında başarıyla tamamlamıştır.
Doktorasını tamamladığı 1969 yılında İstanbul’a dönen Kuran, Robert Kolej bünyesinde müdür başyardımcılığı görevini üstlenmiştir. Bu dönem, okulun geleceği açısından tarihi bir dönüm noktasıdır. Kolej’in Türk Hükûmeti’ne devredilmesi yönündeki kritik ve hassas süreci yöneten Kuran, bu devir işlemlerinin sorumluluğunu üstlenmiştir. Bu başarılı geçişin ardından 1971 yılında kapılarını açan Boğaziçi Üniversitesi’nin kurucu rektörlüğü görevine getirilmiştir. İlk rektörlük döneminin ardından 1976 yılında yeniden seçilen Kuran, sekiz yıllık görev süresinde üniversiteyi her açıdan geliştirmiştir. Özellikle Kuzey Kampüs inşaatlarının tamamlanması sürecinde gösterdiği üstün gayretler sayesinde Boğaziçi Üniversitesi’nin çehresini değiştirmiş ve kurumu uluslararası standartlarda bir cazibe merkezi haline getirmiştir.
Mimar Sinan Araştırmaları ve Mirası
Rektörlük görevinden sonra üstlendiği Tarih Bölümü başkanlığını 1981'den emekli olduğu 1994 yılı sonuna kadar sürdürmüştür. Bu verimli dönemde, yıllardır üzerinde çalıştığı ve en büyük tutkusu olan büyük usta Mimar Sinan’ın mimarisi ve yapıları hakkındaki kapsamlı araştırmasını tamamlayarak kitaplaştırmıştır. Mimar, 1983 yılındaki Birinci Ağa Han Mimarlık Ödülü gibi çeşitli uluslararası yarışmalarda seçici kurul üyeliği üstlenmiştir. Akademik yaşamı boyunca dünyanın en önemli üniversitelerinde konuk profesör olarak dersler veren Kuran, çok sayıda ulusal ve uluslararası bilimsel kongreye bildirileriyle katkıda bulunmuş, makaleleriyle literatürü zenginleştirmiştir.
Kuran’ın ismi, kuruluşunda emek verdiği Boğaziçi Üniversitesi Kütüphanesi’ne verilerek yaşatılmaktadır. Ayrıca her yıl üniversitenin Tarih Bölümü ev sahiplişinde, onun aziz anısını tazelemek adına prestijli bir anma konferansı düzenlenmektedir.