Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde valilik ve milletvekilliği yapan önemli bürokratlardan Ali Osman Güley, 1868 yılında doğmuş ve ülkenin en çalkantılı geçiş yıllarında taşra yönetiminde kritik görevler üstlenmiştir.
Devlet bürokrasisine o dönemin en saygın eğitim kurumu olan Mekteb-i Mülkiye'yi bitirerek adım atan Güley, imparatorluğun Balkanlar'dan Anadolu'nun içlerine kadar uzanan geniş topraklarında kaymakamlık ve mutasarrıflık yapmıştır.
Özellikle Hüdavendigâr Vilayeti Valiliği döneminde yürürlüğe giren Tehcir Kanunu'nun uygulanması esnasındaki tutumu ve sonrasındaki yargılanma süreçleriyle bilinen devlet adamı, yaşamının son dönemini geçirdiği Ordu'da 1947 yılında vefat etmiştir.
Mekteb-i Mülkiye'den Taşra İdareciliğine
Ali Osman Bey, eğitim hayatını o dönem idareci yetiştiren Mülkiye'de sürdürmüştür. Mektebin yüksek kısmından 1894 yılının Ağustos ayında pekiyi dereceyle mezun olmuştur. Görev yeri hızlıca değişmiştir. Mezuniyetinin hemen ardından imparatorluğun farklı bölgelerinde önemli idari sorumluluklar üstlenmiştir.
Genç idarecinin kaymakamlık yaptığı bölgeler şu şekildedir:
- Sivas
- Havza
- Erbaa
- Develi
- İskeçe
- Antep
- Kastamonu
Taşradaki tecrübesi çok önemlidir. Bu geniş coğrafi dağılım, genç bürokrata devlet yapısını yakından tanıma fırsatı vermiştir. İdari alandaki tecrübesi sayesinde kısa zamanda daha üst makamlara terfi etmiştir. Ali Osman Bey, 22 Eylül 1908 tarihinde Bolu Mutasarrıflığı makamına getirilmiştir. Yaklaşık bir yıl sonra, 16 Ağustos 1909'da Drama bölgesine yeni mutasarrıf olarak gönderilmiştir. Drama sancağına ataması yapılmıştır. Drama sancağı, o dönemin önemli merkezi olan Selanik'e yaklaşık 145 kilometre mesafede yer almaktaydı.
İsyanlar ve Savaş Döneminde Valilik Görevi
Bölgedeki karışıklıklar büyük hızla sürerken 1910 yılında meşhur Arnavut isyanı patlak vermiştir. Arnavut isyanı büyük kargaşa yaratmıştır. Devlet adamı, 20 Şubat 1910'da isyanın merkezi olan Debre Sancağına atanmıştır. Debre bölgesi, asilerin en güçlü ve en organize olduğu yerlerin başında gelmekteydi.
Balkanlar'daki çetin görevinin ardından İttihat ve Terakki listesinden genel seçimlere katılmıştır. Meclis-i Mebûsan'ın dördüncü döneminde mebus olarak halkı temsil etme şansı bulmuştur. Milletvekili olarak meclise girmiştir. Yasama görevinin tamamlanmasıyla birlikte 13 Temmuz 1913'te maaşlı olarak yeniden Bolu'ya dönmüştür. Bolu'daki ikinci mutasarrıflık döneminin ardından Bursa merkezli Hüdâvendigâr Vilayeti Valiliğine yükselmiştir. Bursa valiliği dönüm noktasıdır. Valilik makamına atandığı 7 Nisan 1915 tarihi, savaşın en sıcak günlerine denk gelmektedir. Bu kritik atama, tehcir kararlarının alınması ve uygulanması süreciyle aynı döneme rastlamıştır. Ali Osman Bey, Hüdâvendigâr Valiliği makamında yaklaşık beş ay boyunca kalabilmiştir. İktidarın beklentilerini karşılayamaması veya kurum içi siyasi çekişmeler sebebiyle görevden alınmıştır. Görevden uzaklaştırma kararı, resmi gerekçelerle 21 Eylül 1915 tarihinde resmen yürürlüğe girmiştir. Yerine emekli kurmay albay rütbesine sahip olan İsmail Hakkı Bey getirilmiştir.
Mütareke Yılları, Tutukluluk ve Ordu Dönemi
Valilikten ayrılan Ali Osman Bey, ma'zul maaşı bağlanarak Bursa'da yaşamaya başlamıştır. Burada sakin bir hayat sürerken savaş sonrası mütareke döneminin gelmesiyle tutuklanmıştır. Bursa'da kurulan olağanüstü askeri mahkeme tarafından bir süre gözetim altında tutulmuştur. Taktil Tehcir Divan-ı Harbi olarak bilinen bu mahkeme, azınlık meselelerini incelemekteydi.
Bursa'da kurulan olağanüstü mahkeme tarafından tutuklanarak zor günler geçiren tecrübeli idareci, Kurtuluş Savaşı döneminde 56. Tümen Komutanı Albay Bekir Sami Bey'in şehre gelişiyle birlikte serbest kalmıştır. Karadeniz kenti Ordu'ya yerleşmiştir. Serbest kalmasının ardından hemen Karadeniz bölgesine geçerek yaşamının kalanını orada geçirmiştir. Ömrünün kalan kısmını orada tamamlamıştır. Osmanlı'nın son valilerinden Ali Osman Güley, 1947 yılında Ordu'da hayata gözlerini yummuştur.