Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı olan Yolağzı Köyü, deniz seviyesinden 1648 metre yükseklikte konumlanan, zengin tarihi geçmişi ve coğrafi önemiyle öne çıkan özgün bir yerleşim yeridir. Tarihi Samtshe bölgesinde yer alan köy, tarih boyunca farklı medeniyetlerin idaresinde kalmış ve ismini coğrafi yapısından alan köklü bir geçmişe sahiptir.
Yolağzı Köyü'nün Tarihsel Kökenleri ve İsim Değişimi
Köyün bilinen en eski adı Gürcüce kökenli olan Tzitelsatibi'dir (წითელსათიბი). Bu isim, Gürcücede "kızıl" anlamına gelen "tziteli" (წითელი) ve "biçilecek çayır" anlamına gelen "satibi" (სათიბი) kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur ve "Kızıl Çayırlık" olarak tercüme edilmektedir. Zamanla bu ad "ön çayır" manasına gelen Tzinsatibi'ye (წინსათიბi) dönüşmüştür. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Zitel Satib (زتیil صاتب) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise Zinsatib (زینسەتیب) adıyla kaydedilen yerleşim, yabancı kökten geldiği gerekçesiyle 1959 yılında yürürlüğe giren 7267 sayılı kanunla Yolağzı ismini almıştır.
Tarih Boyunca İdari ve Demografik Gelişmeler
Osmanlılar, Yolağzı köyünün içinde bulunduğu bölgeyi 1578 yılında tamamen hâkimiyetleri altına almıştır. 1595 tarihli mufassal deftere göre Gürcistan Vilayeti'nin Poshov livasına bağlı Güney nahiyesinde yer alan köy, o dönem boş olarak kaydedilmiş ve Çorçevani köyüne yakınlığı belirtilmiştir. Köyde zamanla yerleşim yeniden başlamış; 1834 yılında 4 hane, 1878 yılında ise 6 hane tespit edilmiştir. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından Rusya'ya bırakılan köy, Rus idaresinin 1886 nüfus sayımında Tsinsatib (Цинсатиб) adıyla kaydedilmiş ve tamamı Türk olan 58 kişilik (9 hane) bir nüfusa sahip olmuştur. 1906 yılına gelindiğinde nüfusu 102 kişiye ulaşmıştır.
Cumhuriyet Dönemi ve Coğrafi Konumu
Birinci Dünya Savaşı'nın ardından kısa bir süre bağımsız Gürcistan sınırlarında kalan yerleşim, Ankara Hükümeti'nin ültimatomu ve 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması neticesinde Türkiye Cumhuriyeti sınırlarına katılmıştır. Cumhuriyet döneminde idari yapısı pekişen köyün nüfusu 1935 yılında 208, 1965 yılında ise 375 kişiye yükselmiştir. Günümüzde Ardahan il merkezine 96 km, Posof ilçe merkezine ise 15 km uzaklıkta yer alan Yolağzı Köyü, tarihi dokusunu koruyan sakin yapısıyla keşfedilmeyi bekleyen yerel bir zenginliktir.