Yeniay'a Genel Bakış
Yeniay, Trabzon ilinin Sürmene ilçesine bağlı, zengin tarihi ve coğrafi önemiyle öne çıkan bir mahalledir. Trabzon il merkezine 43 kilometre, Sürmene ilçe merkezine ise yalnızca 6 kilometre mesafede konumlanan bu Karadeniz yerleşimi, tarihi liman bölgesi ve geçmişiyle dikkat çekmektedir.
Tarihçe ve Mahno Liman Bölgesi
Yeniay ve Çamburnu liman bölgesini içine alan kesim, tarihsel süreçte Mahno adıyla bilinmektedir. Bölgenin köklü geçmişi resmi kayıtlarda da yer bulmuştur; 1530 yılına ait 387 Numaralı Muhâsebe-i Vilâyet-i Karaman ve Rûm Defteri'nde, o dönem Sürmene nahiyesine bağlı olan Mahnovi ve Mahnovi-felenbel adında iki köyün kayıtlı olduğu görülmektedir.
Mahallenin Kuruluşu ve İsim Değişiklikleri
Modern Yeniay yerleşimi; Kumru, Kuleli ve Baştımar köylerinin birleşmesiyle meydana gelmiştir. Yerleşimin bir parçasını oluşturan Kumru köyünün eski adı Hamandoz (veya Hamandos) olup, 1530 yılı kayıtlarında Sürmene nahiyesinin bir köyü olarak tescillenmiştir. 19. yüzyıl sonlarında Hamandos ve Baştımar müstakil köyler, Kukuli (Kuleli) ise bir mahalle olarak varlığını sürdürmüştür. Cumhuriyet döneminde de Hamandoz adıyla anılan köyün ismi, yabancı kökten geldiği gerekçesiyle 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kumru olarak değiştirilmiş ve 1960 yılından itibaren bu adla kayıtlara geçmiştir.
İdari Yapı ve Ulaşım Bilgileri
1968 yılında Kumru, Kuleli ve Baştımar köylerinin birleştirilmesiyle Yeniay adıyla bir belediye teşkilatı kurulmuştur. Bu belediye teşkilatı, 6360 sayılı kanun kapsamında 2014 yılında kapatılarak mahalle statüsüne dönüştürülmüştür. Günümüzde muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilen mahalle, Sürmene ilçe merkezine 6 km mesafedeki elverişli konumuyla bölgenin önemli yerleşim alanlarından biridir.