Tarihsel Klarceti bölgesinde yer alan, günümüzde ise Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı Bulanık köyünün Çamlık mahallesinde (eski adıyla Rabat) konumlanan Yeni Rabat Kilisesi, Orta Çağ döneminde inşa edilmiş tarihi bir Gürcü kilisesidir. Eski kaynaklarda Ahaldaba Kilisesi olarak da anılan bu yapı, Longothevi Manastırı olarak bilinen Ahaldaba Manastırı'nın ana kilisesidir. Kilisenin bugün yaygın olarak bilinen Yeni Rabat adı, yakınında yer alan Longothevi Kalesi'nin rabatından (kale çevresindeki yerleşimden) kaynaklanmaktadır.
Kilisenin Tarihçesi ve İsim Tartışmaları
Yeni Rabat Kilisesi'nin, Gürcü Krallığı döneminde 10. ila 11. yüzyıllar arasında inşa edildiği kabul edilmektedir. Kilisenin tarihi adı üzerine araştırmacılar arasında iki farklı görüş bulunmaktadır. Bir kesim, yerleşmenin adı nedeniyle kiliseyi doğrudan Yeni Rabat Kilisesi olarak adlandırmış ve yapı zaman zaman Şatberdi Kilisesi ile karıştırılmıştır. Diğer görüş ise bu yapının 1392 tarihli bir vergi muafiyeti beratında adı geçen Ahaldaba Kilisesi olduğunu savunur. Yapının, Kraliçe Tamar döneminde kraliçenin baş veziri Anton Glonistavisdze tarafından Klarceti bölgesinde yenilenen manastır olduğu tahmin edilmekte, yakınlardaki "Antoneti" mevkii adı da bu tezi desteklemektedir.
Mimari Yapısı ve Eşsiz Cephe Tasarımı
Yeni Rabat Kilisesi, mimari plan şeması bakımından serbest haç planlı ve kubbeli bir yapı olarak tasarlanmıştır. Kilisenin asıl bölümünü oluşturan kubbe örtülü ana mekânın yanlarında dört adet haç kolu bulunur ve yapının iki ayrı girişi mevcuttur. Dış cephelerinde ağırlıklı olarak arkatlı sistem kullanılan kilisenin, özellikle güney cephesi son derece zengin taş süslemeleri ve kabartmalarıyla dikkat çekmektedir. Kilisenin güney tarafına bitişik bir yapının varlığı tespit edilmiş olsa da bu ek yapıdan günümüze herhangi bir kalıntı ulaşmamıştır.
Tao-Klarceti Mimarisine Özgü Detaylar ve Yazıtlar
Yapıda, bölgedeki Orta Çağ Gürcü mimarisine özgü olan ve içteki planı dışa yansıtan üçgen nişler kullanılmıştır. Bu üçgen nişlerin kubbe kasnağında kullanılması Tao-Klarceti mimarisinde oldukça ender görülen bir durumdur ve niş sayısının pencere açıklıklarından fazla olması bu kiliseye has benzersiz bir özelliktir. Kilisenin cephelerinde kabartma bitki motifleriyle bezeli kesme taşlar yer almakta olup, yapıda biri Gürcüce diğeri Ermenice olmak üzere iki ayrı taş üzerine işlenmiş tarihi yazıtlar bulunmaktadır.