Erzurum Şenkaya'nın Köklü Yerleşimi: Yelkıran
Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal yerleşim olan Yelkıran, zengin tarihi geçmişi ve coğrafi konumuyla öne çıkmaktadır. Erzurum il merkezine 166 kilometre, Şenkaya ilçe merkezine ise 21 kilometre mesafede konumlanan yerleşim, Şenkaya'nın kuzeydoğu bölgesinde yer almaktadır. Mahalleye ulaşım, D.060 numaralı Erzurum-Ardahan (Oltu-Göle) devlet yoluna Akşar Mahallesi mevkiinde bağlanan 4,2 kilometrelik bir köy yolu aracılığıyla sağlanmaktadır. Yelkıran, tarihi mirası ve sakin kırsal yapısıyla bölgenin geçmişine ışık tutan önemli noktalardan biridir.
Orta Çağ'dan Osmanlı İdaresine Mohrili
Yelkıran'ın bilinen en eski adı Gürcüce bir yer ismi olan ve 'eğilmiş' veya 'bükülmüş' anlamına gelen Mohrili'dir (მოხრილი). Yerleşim, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihi Tao bölgesinde bulunmaktaydı. 16. yüzyılda, Osmanlı İmparatorluğu'nun 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından bölge Gürcülerden Osmanlı idaresine geçmiştir. 1574 tarihli mufassal Osmanlı tahrir defterine göre köy, Ardahan-i Büzürg livasının Penek (Bana) nahiyesine bağlıydı ve nüfusu tamamen Hristiyan olan 51 haneden oluşmaktaydı.
Osmanlı Dönemi Tarımsal Hayat ve İdari Yapı
1595 tarihli Osmanlı mufassal defterindeki kayıtlara göre köyün nüfusu 25 haneye düşmüştür. Bu dönemde köyde aktif olarak buğday, arpa, çavdar ve darı tarımı ile şarapçılık ve arıcılık yapılmakta, aynı zamanda koyun yetiştiriciliği gerçekleştirilmekteydi. Mohrili, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde de aynı idari konumunu korumuştur. Hicri 1122 (1709/1710) yılında hasılası 12.000 akçe olan köy, Mustafa adında bir görevliye tahsis edilmiştir. 1835 yılındaki nüfus sayımında ise Çıldır Eyaleti'nin Penek sancağına bağlı olan köyde 7 hanede 19 erkek (yaklaşık 38 kişi) yaşadığı tespit edilmiştir.
Berlin Antlaşması, Rus İdaresi ve Cumhuriyet Dönemi
Mohrili köyü, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması ile savaş tazminatının bir parçası olarak Rusya'ya bırakılmıştır. Rus idaresinin 1886 yılındaki nüfus sayımında 'Muhrel' adıyla kaydedilen köy, Oltu sancağının Oltu kazasına bağlıydı. Tamamı Kaskanlı aşiretinden Kürtlerden oluşan 16 kişilik nüfusuyla köy, 13 köyden oluşan Kaşkanlı idari biriminin yönetim merkezi konumundaydı. Cumhuriyet döneminde 1928'de 'Merhil', 1940'ta ise 'Mirhil' adıyla kaydedilen yerleşim, 1946'da Şenkaya kazasına bağlanmıştır. Köyün adı, Türkçe olmadığı gerekçesiyle 1959 yılında yürürlüğe giren 7267 sayılı kanunla 'Yelkıran' olarak değiştirilmiştir. En son 2012 yılında kabul edilen 6360 sayılı yasa ile Erzurum'un büyükşehir statüsü kazanması üzerine köy tüzel kişiliği kaldırılarak Şenkaya Belediyesi'ne bağlı bir mahalleye dönüştürülmüştür.