Yaymeşe'nin Tarihine Yolculuk
Yaymeşe, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı tarihi bir kırsal mahalledir. Eski adı Tacereki ya da Tecirek olan bu yerleşim, Orta Çağ döneminde Gürcistan'ı oluşturan tarihi Tao bölgesinin sınırları içerisinde yer almaktaydı. Bölge, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Günümüzde mahalle sınırları içerisinde kalıntıları tespit edilmiş olan tarihi kilisenin de bu dönemden kaldığı tahmin edilmektedir.
Osmanlı Dönemi ve Tarihi Nüfus Kayıtları
Köyün tarihine ışık tutan 1574 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde, Tacereki köyünün Ardahan-i Büzürg livasının Kamhis nahiyesine bağlı olduğu belirtilmektedir. O dönemde 60 haneden oluşan köy nüfusunun 59 hanesi Hristiyan, 1 hanesi ise Müslüman olarak kaydedilmiştir. Ayrıca köyde Mıgırdiç adındaki bir şahsın çiftliğinde 7 Hristiyan hanenin daha bulunduğu belgelenmiştir. 1595 yılındaki tahrir kayıtlarında ise köyün Penek livasına bağlandığı ve nüfusunun 29 Hristiyan haneden oluştuğu görülmektedir. Bu kayıtlarda hane reislerinden birinin Giorgi ismiyle "rahibin oğlu" olarak geçmesi, köydeki kilise rahibinin Gürcü olduğunu ortaya koymaktadır. O yıllarda köy ekonomisi; buğday, arpa ve yonca tarımı ile arıcılık ve domuz besiciliğine dayanmaktaydı.
Rus İdaresi, Yakın Tarih ve İsim Değişikliği
1835 yılındaki nüfus tespitinde Çıldır Eyaleti'nin Penek sancağına bağlı olan köyde 17 hanede 39 erkek nüfus yaşarken, tahmini toplam nüfusun 78 kişi civarında olduğu hesaplanmaktadır. 93 Harbi'nin ardından imzalanan 1878 Berlin Antlaşması ile köy, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılmıştır. Rus idaresinde Oltu sancağının Oltu kazasına bağlı olan köy, Penek Tecerek adıyla kayıtlara geçmiş ve 1886 yılında tamamı Türklerden oluşan 165 kişilik bir nüfusa ev sahipliği yapmıştır. Cumhuriyet döneminde, 1946 yılında Şenkaya kazasının kurulmasıyla buraya bağlanan yerleşimin adı, Türkçe olmadığı gerekçesiyle 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Yaymeşe olarak değiştirilmiştir.
Tarihi Kilise Kalıntıları ve Görülmeye Değer Değerler
Yaymeşe'nin günümüzdeki en önemli tarihi zenginliği, köy merkezinin yaklaşık 2 kilometre güneyinde konumlanan eski bir kilise ile geçmiş yerleşime ait kalıntı ve izlerdir. Bu arkeolojik izlerin, tarihi eski Tacireki köyünün yerleşim alanı ya da adı günümüze ulaşamamış başka bir yerleşime ait olduğu değerlendirilmektedir. Tarih meraklıları için bölgenin geçmişine dair somut kanıtlar sunan bu kalıntılar, görülmeye değer önemli kültür varlıklarındandır.
Coğrafi Konum ve Ulaşım Rehberi
Erzurum il merkezine 142 kilometre, Şenkaya ilçe merkezine ise 45 kilometre uzaklıkta yer alan Yaymeşe Mahallesi, Şenkaya'nın kuzey kesiminde konumlanmaktadır. Mahalle; D.060 numaralı Erzurum-Ardahan (Oltu-Göle) devlet yoluna, Uğurlu, Susuz ve Deliktaş mahalleleri üzerinden geçerek Paşalı Mahallesi'nde bağlanan 16,6 kilometrelik bir köy yoluyla ulaşım imkanı sunmaktadır.