Turnalı (eski adıyla Kotik), Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı, zengin tarihi geçmişi ve günümüze ulaşan kalıntılarıyla büyük öneme sahip bir kırsal yerleşimdir. Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihi bölgelerden biri olan Tao'da yer alan bu yerleşim, bölgenin köklü tarihine ışık tutmaktadır. Turnalı'da bulunan tarihi kale ve kilise kalıntıları, buranın oldukça eski ve kesintisiz bir yerleşim alanı olduğunu somut şekilde kanıtlamaktadır.
Köklü Tarihçe ve İdari İsim Değişiklikleri
Gürcüce kaynaklarda Kotiki (კოტიკი) adıyla geçen köy, Osmanlı Devleti'nin 16. yüzyılın ortalarında bölgeyi Gürcülerden ele geçirmesiyle Osmanlı hakimiyetine girmiştir. Yerleşim adı, 1595 tarihli Osmanlı mufassal tahrir defterinde "Kotik" ve 1914 tarihli Erkan-ı Harbiye-i Umumiye haritasında da "Kotik" biçiminde kaydedilmiştir. Cumhuriyet döneminde, 1955 yılı nüfus sayımında "Kızılkotik" adıyla kaydedilen yerleşim, adının Türkçe olmaması nedeniyle 1959 yılında 7267 sayılı kanunla resmi olarak Turnalı adını almıştır. Son olarak, Erzurum'un 2012 yılında büyükşehir statüsü kazanmasıyla birlikte köy statüsü kaldırılarak Şenkaya Belediyesi'nin kırsal mahallesi haline getirilmiştir.
Tarih Boyunca Sosyal Yapı ve Nüfus Hareketleri
1595 yılına ait Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan kayıtlarına göre Gürcistan Vilayeti'nin Penek livasına bağlı olan Kotik köyü, 54 Hristiyan haneden oluşan büyük ve canlı bir yerleşimdi. O dönemde köyde buğday, arpa, darı tarımı ile arıcılık yapılıyor; koyun ve domuz besleniyordu. Ayrıca köyde yedi adet değirmenin bulunması, ekonomik gelişmişliğin en büyük göstergelerindendir. 1835 nüfus sayımında Çıldır Eyaleti'nin Penek sancağına bağlı olan köyde 39 hanede 139 erkek (toplamda yaklaşık 278 kişi) kaydedilmiştir. 93 Harbi'nin (1877-1878) ardından imzalanan Berlin Antlaşması'yla Çarlık Rusyası'na bırakılan yerleşimde, 1886 Rus nüfus sayımına göre 35 hanede tamamı Türk olan 172 kişi yaşamaktaydı.
Coğrafi Konum ve Ulaşım Bilgileri
Turnalı Mahallesi, Erzurum il merkezine 149 kilometre, Şenkaya ilçe merkezine ise 38 kilometre uzaklıktadır. Şenkaya ilçesinin batı kesiminde yer alan mahalleye ulaşım oldukça kolaydır. Bölgeyi ziyaret etmek isteyen gezginler, 25.10 numaralı Şenkaya-Horasan il yolundan ayrılarak Zümrüt Mahallesi üzerinden geçen 11,4 kilometrelik stabilize köy yolunu kullanarak tarihi mahalleye doğrudan ulaşım sağlayabilirler.