Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı Tortumkale köyünde yer alan Tortum Kalesi (Gürcüce: თორთომის ციხე), Orta Çağ'da Gürcüler tarafından inşa edilmiş tarihi bir savunma yapısıdır. Tarihsel Tao bölgesinin önemli kültür varlıklarından biri olan kale, günümüze kadar ulaşan kalıntılarıyla bölgenin köklü geçmişine ışık tutmaktadır.
Tortum Kalesi'nin Tarihi ve Önemi
Tarihsel süreçte eski Tortum yerleşimi, günümüzdeki Tortum ilçe merkezi değil, kalenin de üzerinde bulunduğu Tortumkale köyüydü. Günümüzdeki Tortum ilçe merkezinin eski adı ise Nihah veya Nihağ olarak bilinmektedir. Bölgeyi ve kaleyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçiren Osmanlılar döneminden önce de kalenin var olduğu, yapı içerisindeki kilise kalıntılarından anlaşılmaktadır. Tarihi kale, 1978 yılında korunması gereken kültür varlığı olarak tescil edilerek koruma altına alınmıştır.
Mimari Yapısı ve Görülmeye Değer Yapılar
Sarp ve kayalık bir tepenin üzerine konumlandırılmış olan Tortum Kalesi, iç kale ve dış kale olmak üzere iki ana bölümden meydana gelmektedir. Zaman içerisinde çeşitli dönemlerde elden geçirildiği kullanılan farklı yapı malzemelerinden anlaşılan kaleden geriye; yüksek sur kalıntıları, kale içi bazı yapıların yıkıntıları ve tarihi bir kilise kalmıştır.
Tortum Kalesi Kilisesi
İç kalenin dışında, güney tarafta konumlanan Tortum Kalesi Kilisesi, tek nefli bir plana sahiptir. Günümüzde kilisenin bir duvarı neredeyse tamamen sağlam bir şekilde ayakta kalmayı başarmıştır.