Erzurum'da konumlanan Üç Kümbetler, 12. yüzyıl ile 14. yüzyıl tarihleri arasında yapıldıkları düşünülen tarihi kümbetlerdir. Anadolu eserleri arasında devlet adamlarına ya da alimlere ait mezar ve türbe mimarisinin en önemli örneklerinden biri olduğu sanılmaktadır. Birbirine yakın mesafelerde inşa edilmiş olan bu kümbetlerin her birinin imar ediliş biçimi ve tarzı birbirinden farklı özellikler taşımaktadır.
Kümbetlerin Tarihi ve Anıt Mezar Özellikleri
Üç Kümbetler'in çatı kısımlarındaki tasarım benzerlikleri, bu yapıların dönem içerisinde yaşamış önemli devlet adamları adına yapılmış anıt mezar niteliğinde olduğu tezini güçlendirmektedir. Bu tarihi yapı grubunun içerisindeki en büyük kümbet 12. yüzyılda yapılmış olan Emir Saltuk Kümbeti'dir. Ancak 14. yüzyılda inşa edildiği düşünülen diğer iki kümbetin ve bu yapılara yakın konumda bulunan kare biçimli yapının ne zaman ve kimler tarafından yaptırıldığı henüz bilinmemekte, bu konuda bir fikir birliği bulunmamaktadır.
Emir Saltuk Kümbeti ve Eşsiz Mimarisi
12. yüzyılda inşa edilen Emir Saltuk Kümbeti, mimari detaylarıyla grubun en dikkat çekici üyesidir. Sekizgen gövdeli ve yüksek kasnaklı bir tasarıma sahip olan bu yapının üzeri, kubbe ile konik karışımı basık bir külahla örtülmüştür. İki renkli kesme taşlar kullanılarak yapılan kümbetin üçgen alınlıkları yuvarlak kemerli bir biçimde şekillendirilmiştir.
Kasnak Nişlerindeki Hayvan Kabartmaları
Kümbetin kasnak nişlerinde boğa, yılan, yarasa ve kartal gibi çeşitli hayvan kabartmaları yer almaktadır. Bu süslemeler arasında özellikle bir niş içerisinde bulunan, boğa boynuzları arasındaki insana ait baş resmi figürü son derece dikkat çekicidir.