Susuz'un Tarihçesi ve Tao Bölgesi
Erzurum ili Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalle olan Susuz, köklü geçmişi ve kültürel mirasıyla dikkat çekmektedir. Orta Çağ döneminde Gürcistan'ı oluşturan tarihi Tao bölgesinin sınırları içerisinde yer alan yerleşim, bölgenin jeopolitik ve tarihi önemini yansıtmaktadır. Köyün bugün sahip olduğu sınırlar içinde yer alan ve tarih öncesi dönemlere işaret eden megalit yapı ile eski kilise kalıntıları, alanın çok eski dönemlerden beri bir yerleşim yeri olarak kullanıldığını göstermektedir. Bölge, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlı İmparatorluğu tarafından Gürcülerden alınarak Osmanlı topraklarına katılmıştır.
Rus İdaresi Dönemi ve Nüfus Hareketleri
Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sonrasında, 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması ile köy Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılmıştır. Rus idaresi döneminde Susuz-Kışlag (Сусуз-Кишлаг) adıyla kaydedilen yerleşim, Oltu sancağının Oltu kazasına bağlı olarak yönetilmiştir. 1886 yılında yapılan nüfus tespitine göre köyde 14 hane bulunmaktaydı ve nüfusu 46'sı erkek, 40'ı kadın olmak üzere 86 kişiden oluşmaktaydı. Bu dönemde nüfusun tamamının Beritanlı aşiretine mensup Kürtlerden oluştuğu kayıt altına alınmıştır. İlerleyen yıllarda nüfusu artan yerleşim, 1896'da 121, 1906'da ise 155 kişiye ulaşmıştır.
Cumhuriyet Dönemi İdari Yapısı
Cumhuriyetin ilanından sonra, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Susuz (صوسz) adıyla Erzurum vilayetinin Oltu kazasına bağlı Kosor nahiyesinin bir köyü olarak listelenmiştir. 1940 nüfus sayımında Kömürlü nahiyesine bağlı olan köyün nüfusu 323 kişiye yükselmiştir. 1946 yılında Şenkaya kazasının kurulması üzerine bu yeni kazaya bağlanmıştır. 1965 yılına gelindiğinde nüfusu 440'a ulaşan köyde okuma yazma bilen kişi sayısı ise 95 olarak kaydedilmiştir. 2012 yılında kabul edilen 6360 sayılı yasa ile Erzurum Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde kalan tüm köylerle birlikte tüzel kişiliği kaldırılarak Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesine dönüştürülmüştür.
Tarihi Yapılar: Susuz Kalesi ve Kilisesi
Susuz mahallesinin kültürel zenginliğini ortaya koyan en önemli arkeolojik unsurlar bir kale ve bir kilisedir. Susuz Kalesi, köyün 4 kilometre kuzeybatısında yer alan sarp bir kayalık üzerine inşa edilmiştir. Savunma amaçlı inşa edilen kalenin günümüze kadar ulaşmayı başaran sur duvarlarının yüksekliği 2 metreyi bulmaktadır. Mahallenin bir diğer önemli tarihi yapısı olan Susuz Kilisesi ise köyün 1,5 kilometre güneydoğusunda konumlanmaktaydı. Ancak bu tarihi kilise insan eliyle tahrip edilmiş ve kesme taşları ile sütunları köydeki evlerin yapımında kullanılmıştır. Yapılan yüzey araştırmalarında kiliseye ait özgün sütunlar ve kesme taşlar köydeki bir evin duvarında tespit edilmiştir.
Ulaşım ve Coğrafi Konum
Susuz, Erzurum il merkezine 154 km, Şenkaya ilçe merkezine ise 33 km uzaklıkta, ilçenin kuzeybatı yönünde yer almaktadır. Deniz seviyesinden 1310 metre yükseklikte (rakım) bulunan yerleşim, D.060 numaralı Erzurum-Ardahan (Oltu-Göle) devlet karayoluna, Deliktaş Mahallesi üzerinden geçen 8,7 kilometrelik bir köy yolu ile bağlanmaktadır.