Sındıran (Agaraki) Tarihi ve Kökeni
Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalle olan Sındıran, zengin tarihi geçmişi ve ev sahipliği yaptığı dini mimari kalıntılarıyla bölgenin önemli kültürel miras alanlarından biridir. Yerleşimin bilinen en eski adı Gürcücede "tarla" veya "köy" anlamına gelen Agaraki'dir. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde yerleşim Agarak veya Egerek olarak kaydedilmiştir. Ermenicenin etkisiyle köyün adı tarihsel süreçte Akriyak şeklinde de yazılmıştır. Bölge, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan coğrafyalardan biri olan Tao sınırları içerisinde yer almaktadır.
Osmanlı ve Rus Dönemi Kayıtları
Osmanlı Devleti, yerleşimin de içinde bulunduğu bu bölgeyi 16. yüzyılda, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki Agaraki Manastırı ile diğer kiliseler bu dönemden kalmıştır. 1574 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan kayıtlarında "Ekrek" veya "Egerek" adıyla geçen köy, o dönemde Ardahan-i Büzürg livasının Penek nahiyesine bağlı 54 haneli bir yerleşimdi. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre ise Penek livasının Penek nahiyesine bağlı olan köyde buğday, arpa ve darı tarımı ile şarapçılık ve arıcılık yapılmakta, domuz ve koyun beslenmekte ve iki adet su değirmeni işletilmekteydi. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması'yla Rusya'ya bırakılan köy, 1886 nüfus sayımında Rus idaresince "Akryak" olarak kaydedilmiştir. Bu dönemde köydeki 30 hanede tamamı Ermenilerden oluşan 201 kişi yaşamaktaydı.
Tarihi Kiliseler ve Ekvtime Takaişvili'nin Keşifleri
Sındıran köyünde geçmişte varlığı bilinen üç önemli kilise bulunmaktaydı. Rus idaresi altındayken 1907 yılında köyü ziyaret eden Gürcü tarihçi Ekvtime Takaişvili, buradaki dini yapılar hakkında kıymetli bilgiler aktarmıştır. Takaişvili'nin verdiği bilgilere göre, eski yıkık bir kiliseye ait yuvarlak sütunlar, koç başı figürleri ve Gürcüce Asomtavruli yazıtı kazınarak silinmiş taşlar, o dönemde Ermeniler tarafından yeni inşa edilen kilisenin duvarlarında kullanılmıştı. Köyün yukarısında kesme taştan inşa edilmiş ikinci kiliseden geriye sadece apsisi ve bir penceresi olan kuzeydoğu kısmı kalmıştı. Bu kilisenin etrafında eski bir mezarlık bulunmaktaydı. İkinci kilisenin üst tarafındaki kalıntılardan ise üçüncü kilisenin haç planlı ve kubbeli bir yapı olduğu anlaşılıyordu. Günümüzde ne yazık ki bu üç kiliseden geriye hiçbir şey kalmamıştır.
Agaraki ve Leksori Manastırları ile Coğrafi Yapı
Köyün en önemli kültürel zenginlikleri arasında kayaya oyulmuş görkemli bir yapı kompleksi olan Agaraki Manastırı yer almaktadır. Bunun yanı sıra, Sındıran, İkizpınar ve Teketaş köylerinin sınır bölgesinde, Oltu Çayı'nın bir kolu olan Lihsori Deresi'nin sol kıyısında yer alan tarihi Gürcü manastırı Leksori Manastırı ve ana kilisesi olan Leksori Kilisesi de bölgenin en değerli tarihi yapıları arasındadır. Bölgedeki "yabancı kökten gelen" isimleri değiştiren 1959 tarihli kanunla adı Sındıran olarak değiştirilen mahalle, coğrafi olarak Erzurum il merkezine 156 kilometre, Şenkaya ilçe merkezine ise 11 kilometre mesafededir. Yerleşim, Şenkaya'nın kuzeydoğusunda olup, 25.14 numaralı Akşar-Şenkaya il yolu kenarında yer almaktadır.