Şenkaya'nın Tarihsel Arka Planı ve Kökenleri
Erzurum ilinin kuzeydoğusunda yer alan Şenkaya, köklü geçmişi ve coğrafi konumuyla dikkat çeken tarihi bir yerleşim yeridir. Orta Çağ döneminde Gürcistan'ın bir parçası olan Tao bölgesi sınırları içerisinde yer alan bu bölge, 1549 yılındaki Gürcistan seferinin ardından 16. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu yönetimine katılmıştır. Günümüzdeki ilçe merkezinin temelini oluşturan ve erken dönem Osmanlı kayıtlarında yer almayan Ortuli (Örtülü) köyü, 1835 yılı kayıtlarında Çıldır Eyaleti'nin Penek sancağına bağlı, çoğunluğu Müslüman olan ve Katolik nüfusun da bir arada yaşadığı bir yerleşim olarak geçmektedir. 1886 yılındaki Rus idaresinin nüfus tespitinde ise köydeki Müslüman nüfus Türk olarak kaydedilmiştir.
İdari Gelişimi ve İlçe Oluşum Süreci
Cumhuriyet dönemindeki idari yapılanma sürecinde önemli değişiklikler yaşayan bölge, 1928 yılı kayıtlarında Erzurum Vilayeti'nin Oltu kazasına bağlı Kosor nahiyesi sınırlarında yer almıştır. 1935 nüfus sayımında Örtülü adıyla anılan ve 1.225 kişilik nüfusa sahip olan köy, 1946 yılında Kamhis, Kosor ve Bardız nahiyelerinin birleştirilmesiyle kurulan yeni ilçenin merkezi haline getirilmiştir. Bu gelişmeyle birlikte köyün adı Şenkaya olarak değiştirilmiştir. 1950 yılındaki nüfus sayımı verilerine göre üç nahiyeden oluşan Şenkaya ilçesinin toplam nüfusu 28.353 kişiye ulaşmış, kasaba merkezinde ise 1.784 kişi yaşamıştır. Günümüzde ilçe merkezi, batıda Aşağı mahalle ve doğuda Yukarı mahalle olmak üzere iki idari kısımdan oluşmaktadır.
Coğrafi Konumu, Dağları ve Doğal Yapısı
Şenkaya coğrafi açıdan Karadeniz Bölgesi ile Doğu Anadolu Bölgesi'nin kesişim noktasında, oldukça özel bir konumda yer almaktadır. Erzurum il merkezine 185 kilometre uzaklıkta bulunan ilçenin kuzeyinde Göle, doğusunda Sarıkamış, batısında Oltu ve kuzeybatısında Olur ilçeleri yer alır. İlçe merkezi deniz seviyesinden ortalama 1.886 metre yükseklikte kurulmuş olup, Soğanlı Dağları ve Allahuekber Dağları'nın eteklerinde uzanmaktadır. Doğu tarafında Allahuekber Dağları, batısında Kırdağ, güneyinde Çember dağları ve kuzeyinde Ziyaret dağları ile çevrili olan Şenkaya, oldukça geniş mera ve çayırlık alanlara sahiptir. Toplam 1.381 kilometrekare yüzölçümüne sahip olan ilçenin ormanlık arazileri ise özellikle kuzey ve kuzeydoğu kesimlerinde yoğunlaşmaktadır.
Nüfus Yapısı ve Eğitim Düzeyi
Cumhuriyet dönemi nüfus sayımlarında Şenkaya'nın nüfus yapısı ve okuryazarlık oranlarında önemli değişimler gözlenmiştir. 1965 yılı genel nüfus sayımı verilerine göre Şenkaya kasabası nüfusu 2.416 kişiden oluşurken, bu nüfusun 1.301'i okuma yazma bilmekteydi. Aynı dönemde toplam nüfusu 36.128 olan Şenkaya ilçesinde ise okuryazar sayısı 11.173 kişi olarak kaydedilmiştir. İlerleyen yıllarda nüfus yapısında değişimler gözlenmiş; 2018 yılı verilerine göre ilçenin toplam nüfusu 18.281 kişi olarak tespit edilmiştir. Büyükşehir yasası kapsamında köylerin mahalle statüsüne geçmesiyle birlikte, 2013 yılından itibaren tablolarda kır nüfusu ayrı olarak yer almamıştır.