Atlı Köşk'ün Tarihçesi ve Dönüşüm Süreci
Sabancı Üniversitesi Sakıp Sabancı Müzesi (SSM), İstanbul'da 2002'de kurulan, Sarıyer ilçesinin Emirgan mahallesinde bulunan ve uzun süre Sabancı ailesinin konutu olarak kullanılan Atlı Köşk'te ve bitişiğindeki modern galeride hizmet veren bir sanat müzesidir. Köşkün yerinde 19. yüzyılda bulunan başka bir yalıyı Sultan II. Abdülhamid, 1889'da Karadağ Prensi Nikola’ya armağan etmiş ve yapı Karadağ Sefareti olarak kullanılmıştır. Harap durumda olan yalıyı 1923'te Hidiv İsmail Paşa’nın torunu Prens Mehmed Ali Hasan satın alıp yıktırmış ve İtalyan mimar Edouard De Nari'ye yeni bir köşk projesi çizdirmiştir. Yapımı 1927'de tamamlanan bu mülkü, Hacı Ömer Sabancı 17 Eylül 1951'de içindeki kimi kıymetli eşya ve mobilyalarla birlikte Hidiv ailesinden satın almıştır.
Köşkün halk arasında "Atlı Köşk" diye anılmasına vesile olan bronz at heykeli, 1864'te Fransız heykeltıraş Louis Daumas tarafından yapılmış olup 1952'de Moda semtindeki Mermer Konak'ın bahçesindeki müzayededen satın alınarak köşke getirilmiştir. Girişte yer alan ve caddeye bakan ikinci at heykeli ise 1204 yılında 4. Haçlı Seferi sırasında İstanbul Sultanahmet Meydanı'ndan yağmalanarak Venedik San Marco kilisesi önüne yerleştirilen Quadriaga atlarından birinin kopyasıdır. Sakıp Sabancı, babasının vefatından sonra 1970'lerde köşke yerleşmiş ve burada ABD Başkanı Jimmy Carter, Fransa Başbakanı Raymond Barre, Belçika Kralı I. Albert gibi önemli devlet adamlarını ağırlamıştır.
Müzenin Kuruluşu ve Uluslararası Sergileri
Sabancı ailesi, konut olarak kullandığı köşkü müzeye dönüştürülmek üzere içindeki eserlerle birlikte 1998'de 49 yıllığına Sabancı Üniversitesi'ne tahsis etmiştir. Gerekli hazırlıklar ve köşkün altında oluşturulan 1500 metrekarelik galerilerin tamamlanmasıyla yapı, 2002'de müze olarak ziyarete açılmıştır. Müze; Picasso, Rodin, Salvador Dalí, Monet, Rembrandt ve Anish Kapoor gibi dünyaca ünlü sanatçıların eserlerine ev sahipliği yapan geçici sergileriyle uluslararası ölçekte tanınan bir kurum haline gelmiştir. 2009'da Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'ne layık görülen müzenin koleksiyonlarındaki tüm tablo ve hatlar, 2011-2013 yılları arasında gerçekleştirilen bir proje ile tamamen dijitalleştirilmiştir. Müzenin müdürlüğü görevini ise 2025 yılında Ahu Antmen devralmıştır.
Görülmeye Değer Eşsiz Koleksiyonlar
Kitap Sanatları ve Hat Koleksiyonu
Atlı Köşk'ün üst katındaki salonlarda sergilenen Kitap Sanatları ve Hat Koleksiyonu; 14.-20. yüzyıl arasında ünlü hattatlar tarafından hazırlanmış el yazması Kuran nüshaları, dua kitapları, padişah tuğraları ve yazı araçlarını içerir. Sakıp Sabancı'nın Sultan II. Mahmud'un eseri olan bir hat levhayı satın almasıyla temeli atılan bu zengin koleksiyon, 1998'de New York Metropolitan Müzesi'nde "Altın Harfler" başlığı altında sergilenmiş ve ardından Paris Louvre, Los Angeles County Sanat Müzesi gibi dünya çapındaki prestijli sanat merkezlerinde büyük ilgiyle konuk edilmiştir.
Resim Koleksiyonu ve Türk Resmi
Sakıp Sabancı'nın antikacı Raffi Portakal’ın teşvikiyle biriktirmeye başladığı Resim Koleksiyonu, geç Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine ait nadide yağlıboya tablolardan oluşmaktadır. Bu değerli koleksiyonun en simgesel yapıtlarından biri olan ve 2009'da müze koleksiyonuna dahil edilen ünlü ressam Osman Hamdi Bey’in Naile Hanım Portresi, ziyaretçilerin mutlaka görmesi gereken başyapıtlar arasında yer almaktadır.
Ulaşım ve Ziyaretçi Bilgileri
İstanbul'un Boğaz hattında, Sarıyer ilçesinin Emirgan mahallesinde bulunan müze, cadde üzerinde yer alan girişiyle kolayca fark edilmektedir. Müze hakkında en güncel bilgilere ulaşmak ve resmi web sitesi olan sakipsabancimuzesi.org adresi ziyaret edilebilir.