Pertusi Kilisesi (Gürcüce: პერტუსის ეკლესია), tarihsel Tao bölgesinde Orta Çağ'dan kalma tarihi bir Gürcü kilisesidir. Günümüzde Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı Zümrüt (Pertusi) köyünde yer alan bu yapı, geçmişte köy sınırları içerisinde bulunan iki Gürcü kilisesinden biriydi.
Pertusi Kilisesi Tarihçesi
Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili, 1907 yılında büyük bölümü Rusların elinde bulunan Tao bölgesini gezmiştir. Takaişvili'nin verdiği bilgilere göre, kubbeli bir yapı olan Pertusi Kilisesi bu araştırma gezisi sırasında ayakta durmaktaydı. Ancak Ermeniler bu yapıyı 1893 yılında Ermeni kilisesine dönüştürmüş ve daha önce Dimitri Bakradze'nin tespit etmiş olduğu Gürcüce yazıtı kiliseden kaldırmışlardı. Takaişvili'nin bölgeyi gezdiği sırada köyün üst tarafında tahrip olmuş başka bir Gürcü kilisesi daha bulunuyordu fakat ondan da günümüze bir şey kalmamıştır.
Mimari Özellikleri ve Çevresi
Güney cephesinde girişi bulunan Pertusi Kilisesi'nin doğu, batı ve güney cephelerinde birer adet penceresi bulunmaktaydı. Kilisenin apsisinde yer alan niş kesme taş kullanılarak oluşturulmuştu. Kilisenin çevresinde koç ve at figürleri içeren mezar taşlarının bulunduğu bir mezarlık yer almaktaydı. Bu mezar taşlarının biçimsel özelliklerinden, Ermenilerin de kilisenin çevresinde bir mezarlık alanı oluşturduğu anlaşılmaktadır.
Günümüzdeki Durumu
Tarihi Pertusi Kilisesi günümüzde tamamen yıkılmış durumdadır. Kilisenin yıkılmasının ardından, eski yapının bulunduğu alana köyün okulu inşa edilmiştir.