Klarceti'nin Mağara Kaya Manastırı: Parehi
Parehi Manastırı (Gürcüce: პარეხი ya da პარეხთა), tarihi Klarceti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin merkez ilçesine bağlı Ortaköy'de (eski adı Berta) yer alan Orta Çağ'dan kalma Gürcü Ortodoks manastırıdır. Gürcücede "mağara kaya" anlamına gelen Parehi, 9. yüzyılda Gürcü krallığı döneminde inşa edilmiştir. Manastırın kurucusu ve ilk başrahibi, Gürcü Ortodoks Kilisesi azizlerinden Mikel Pareheli olarak kabul edilmektedir. Günümüzde Ortaköy'ün Kaşıklı mahallesinin 1 kilometre doğusunda yer alan bu manastır, bölgenin en önemli tarihi kalıntılarındandır.
Manastırın Tarihsel Kökeni ve Meryem Ana İncili
Parehi Manastırı'nın, başlangıçta kendisinden 3-4 kilometre mesafede bulunan Berta Manastırı'nın bir şubesi olduğu, sonradan bağımsız bir manastır haline geldiği tahmin edilmektedir. 12. yüzyıla tarihlenen elyazması İkinci Berta İncili’ne düşülen nota göre, manastır Meryem Ana'ya adanmıştır. Ayrıca, bünyesinde iki adet kilise barındırdığı varsayımından dolayı tarihi kaynaklarda buraya Çifte Kilise de denmiştir.
Mimari Detaylar ve Günümüze Ulaşan Yapılar
Manastırdan günümüze yıkık durumda bir ana kilise, iki küçük kilise, yemekhane ve farklı işlevlere sahip diğer yapılar kalmıştır. 9. yüzyılda inşa edilmiş olan büyük ana kilise, büyük ölçüde ayakta kalarak günümüze ulaşmayı başarmıştır. Ana kilisenin güneyinde konumlanan küçük kiliselerden biri bazilika formunda olup, günümüze sadece yıkıntıları ulaşmıştır. Doğu tarafında yer alan diğer küçük kilisenin ise 10. yüzyılda inşa edildiği bilinmektedir.
Tarihi Yazıtlar ve Gürcü Alfabesi
Parehi Manastırı'nın günümüze ulaşan en değerli detaylarından biri de içerdiği tarihi yazıtlarıdır. Küçük kiliselerden birinin güney duvarında, Gürcü alfabesinin Nushuri harfleriyle yazılmış tarihi bir Gürcüce yazı yer almaktadır. Bu alanda ayrıca ikinci bir yazı daha bulunmasına rağmen, bu yazıt zaman içerisinde fazla zarar gördüğü için günümüzde okunamaz durumdadır.