Murat Nehri (eskiden kullanılan adlarıyla Arsanias, Aratsani veya Arșania), Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan, Fırat Irmağı'nın iki kolundan uzun olanıdır. Toplam uzunluğu 722 km olan nehir, Van Gölü'nün kuzeyinde, Ağrı ilinin Diyadin ilçesinden kaynak olarak başlar. Nehrin doğuşu, Aladağ ve Muratbaşı Dağı'ndan çıkan kolların birleşmesiyle gerçekleşir.
Nehrin Akış Doğrultusu ve Kolları
Diyadin Ovası'ndan geçerek akışına başlayan Murat Nehri, Ağrı yakınlarında Eleşkirt yöresinden gelen kolları bünyesine katar. Ardından güneybatı yönüne doğru akarak Malazgirt Ovası'na ulaşır. Bingöl Dağları'ndan inen Hınıs Suyu'nu aldıktan sonra sert dirsekler çizerek Muş Ovası'na kuzeyden giriş yapar. Burada Nemrut Dağı'ndan gelen Karasu kolunu alır.
Muş Ovası'ndan sonra batıya doğru akarak dar boğazlardan ve Palu önünden geçer. Yolculuğu esnasında soldan Elazığ Uluova'dan gelen Harinket Suyu'nu, sağdan ise en önemli kolu olan Tunceli'nin Munzur-Peri Suyu'nu alır. En nihayetinde Keban yakasında, Fırat'ın diğer kolu olan Karasu Nehri ile birleşir.
Tarihçesi
Tarihi kayıtlarda nehir hakkında ilk bilgilere Yeni Asur İmparatorluğu döneminde rastlanır; bu kayıtlarda nehir "Arșania" şeklinde anılmaktadır. Antik Yunan ve Roma dönemlerinde ise bu isim "Arsanias" (Grekçe: Ἀρσανίας) olarak ifade edilmiştir. Daha sonra ise yine aynı doğrultuda Ermenilerce "Aratsani" (Ermenice: Արածանի) olarak adlandırılmıştır. Bu ismin karşılığı olan "Aratsani" kelimesi, "beyaz, parlak" anlamlarına gelmektedir.
Nehir Üzerindeki Yapılar ve Barajlar
Murat Nehri üzerinde barajlar ve tarihi yapılar yer almaktadır. Keban Barajı, nehrin aşağı kesimini büyük bir göl haline getirmiştir. Ayrıca nehir üzerinde Beyhan Barajı, Aşağı Kaleköy Barajı ve Yukarı Kaleköy Barajı kurulmuştur. Nehir üzerindeki önemli tarihi yapılardan biri de 1871 yılına ait Tarihi Murat Köprüsü'dür.