Leksori Manastırı (Gürcüce: ლექსორის მონასტერი), tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı Teketaş köyünde yer alan, Orta Çağ'dan kalma bir Gürcü manastırıdır. Yapı topluluğu, Lihsor Deresi kıyısındaki yüksek kayalığın üzerinde inşa edilmiştir. Manastırın ismi olan Leksori (veya Türkçe biçimiyle Leksor / Liksor), 'Lihsori' adından değişime uğramıştır. Gürcü dilinde 'lihi' kelimesi uzun bir kamış türünü ifade ederken, tarihsel Gürcü coğrafyasındaki yer adlarında yaygın olan 'sori' kelimesi Megrelcede mağara anlamına gelir. Bu kelimenin Ermenice dere anlamındaki 'dzor' kelimesinden değişime uğramış olabileceği de düşünülmektedir.
Leksori Manastırı Tarihçesi
Manastırın yer aldığı Tao bölgesi, Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçasıydı. Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Eski yazılı kaynaklarda kendisinden söz edilmeyen Leksori Manastırı'nın ana kilisesinin 8-9. yüzyıllarda inşa edildiği tahmin edilmektedir. Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili, 1907 yılında bölgede gerçekleştirdiği arkeolojik araştırma gezisinde burayı büyük bir manastır olarak nitelendirmiş ve o tarihte üst tarafta bulunan manastır yapılarının varlığını koruduğunu aktarmıştır. O dönemde, dere kıyısındaki dar ve derin vadide ceviz, dut ve erik gibi meyve bahçeleri bulunmaktaydı.
Mimari Yapısı ve Bölümleri
1907 yılındaki araştırma gezisi sırasında Leksori Manastırı, bir ana kilise ile beş küçük kiliseden meydana gelmekteydi (altıncı bir küçük kilise ise o tarihte zaten yıkılmıştı). Kiliselerin tamamı dolgu duvar tekniğiyle, kireç harcı kullanılarak inşa edilmiş ve kesme taşlarla kaplanmıştı. Ana kilisenin kuzeydoğusundaki üç küçük kilise aynı plan üzerine inşa edilmişti; giriş kapıları güneyde, tek pencereleri ise doğudaki apsiste yer alıyordu. Dördüncü ve beşinci küçük kiliselerin girişleri batı ve güney cephelerinde, pencereleri ise doğu cephesinde bulunuyordu.
Ana Kilise ve Şapeller
Manastırın ana yapısı olan Leksori Kilisesi, tek nefli büyük bir bazilikaydı. Dikdörtgen planlı bu büyük yapının kuzey cephesine bitişik uzun bir şapel bulunmaktaydı ve buradaki kapı vasıtasıyla ana kiliseye geçiş sağlanıyordu. Ana kilisenin güneyinde de yine ana yapıya bitişik iki şapel daha mevcuttu. Bu üç şapel de ana kiliseye göre daha alçak yapılar olup, komplekse daha geç bir dönemde eklenmişti.
Günümüzdeki Durumu
Günümüzde harabeye dönmüş olan Leksori Manastırı'nın ana kilisesi yıkılmıştır. Ancak manastır kompleksinin doğusunda, kuzeydoğusunda ve kuzeyinde uzantı biçimindeki kayalar üzerinde inşa edilmiş birer adet küçük kilise kalıntısı günümüze ulaşmıştır. Güneyde bir kaya üzerinde yer alan kilise görece daha sağlam durumdadır; pembe kaplama taşları bugüne kadar korunmuş olsa da çatısı çökmüştür. Bu kilisenin hemen alt tarafında yer alan diğer bir kiliseye bitişik halde ise bir oda bulunmaktadır. Manastır kompleksinde ayrıca diğer yapıların ve surların kalıntıları da görülebilmektedir.