Leksori Kilisesi ve Tarihçesi
Leksori Kilisesi (Gürcüce: ლექსორის ეკლესია), tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı Teketaş köyünde yer alan, Orta Çağ'dan kalma Gürcü dinsel yapısı Leksori Manastırı'nın ana kilisesidir. Kilisenin 8-9. yüzyıllarda inşa edildiği tahmin edilmektedir. Bölge, Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçasıyken 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Leksori Manastırı ve ana kilisesi bu tarihi dönemlerden günümüze ulaşmıştır.
İsim Kökeni
Leksori (veya Leksor, Liksor) isminin, Lihsori (ლიხსორი) adından değişime uğradığı düşünülmektedir. Gürcüce bir kelime olan "lihi" (ლიხი), kamış türünde uzun bir bitkiyi ifade eder. "Sori" (სორი) kelimesi ise tarihsel Gürcü coğrafyasındaki yer adlarında sıkça geçer ve Megrelce mağara anlamına gelir. Ayrıca "sori" sözcüğünün, Ermenice dere veya vadi anlamına gelen "dzor" (Ձոր) kelimesinden değiştiği de tahmin edilmektedir.
Mimari Özellikleri
Leksori Kilisesi, manastır kompleksinin kuzeydoğu tarafında, yüksekçe ve sonradan düzlenmiş bir alan üzerinde inşa edilmiştir. Tek nefli bir bazilika olan ana kilisenin kuzey tarafında, bir kapıyla kiliseye geçiş sağlayan uzun bir şapel bulunmaktaydı. Kilisenin güney tarafında ise iki adet şapel daha yer alıyordu. Bu üç şapelin tamamı Leksori Kilisesi'nden daha alçak seviyede inşa edilmiş olup, büyük bir olasılıkla yapıya sonradan eklenmişti. Kilise geçmişte fresklerle donatılmış olsa da günümüzde neredeyse tamamen yıkılmış ve geriye sadece duvar parçaları kalmıştır.
Tarihi İncelemeler ve Yazıtlar
Tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili'nin 1907 yılındaki araştırma gezisi notlarına göre, o tarihte kilisenin duvarları halen sağlamdı ancak çatısı çökmüştü. Daha önce yerel toprak sahibi Mehmed Bey yapının çatısını toprakla kapatıp ev olarak kullanmış olsa da 1907 yılında bu toprak çatı da çökmüştü. Kilise fresklerle donatılmıştı ancak o tarihte bu freskler tahrip edilmişti. Duvarlarında ibadete veya ziyarete gelenler tarafından yazılmış Gürcüce, Ermenice ve Yunanca yazılar yer alan yapıda, Gürcü alfabesinin Hutsuri harfleriyle yazılmış "İsa Seit’i bağışla ve günahkârlara kapını aç!" yazısı tespit edilmiştir.