Kvabi Sarayı (Mzeçabuki Sarayı ve Kop Sarayı olarak da bilinir), tarihsel Tao bölgesinde Orta Çağ'dan kalma, Cakeli hanedanından Mzeçabaki'ye ait bir saraydır. Günümüzde Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı Timurkışla köyünün Kop (eski Kvabi köyü) mahallesinde, Bardız Çayı'nın Oltu Çayı'na katıldığı noktada yer almaktadır.
Tarihçe
Kvabi, erken ve geç Orta Çağ'da Gürcistan'ın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar bu yerleşmeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Kvab veya Kob adıyla kaydedilen yerleşmenin adı zamanla Kop veya Kopi halini almıştır. 1574 yılında köyde 36'sı Hristiyan, 9'u Müslüman olmak üzere toplam 45 hane yaşamaktaydı. Aynı zamanda Oltu sancağının nahiyelerinden biri olan Kvabi nahiyesi 23 köyden oluşuyordu. Günümüzde yıkılmış olan bu saray ve kilisesini 1907 yılında gören Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili, buranın birleşik Gürcistan Krallığı'ndan sonra Mesheti bölgesini yöneten Gürcü atabeylerden Cakeli hanedanına mensup Mzeçabaki'nin (1445 - 1516) kale-sarayı olduğunu belirtmiştir.
Mimari Yapısı ve Kilise
Gürcü mimarisi tarzında inşa edilen Kvabi Sarayı, Ekvtime Takaişvili'nin ziyaret ettiği 1907 yılında da yıkık durumdaydı ve yapı taşları birbirine karışmıştı. Harabeler arasında görece daha iyi durumda olan saray kilisesi, tek nefli sıradan bir bazilikadır. İç ve dış duvarları kesme taşlarla kaplanan kilisenin batı ve kuzey duvarlarındaki kesme taşların bir kısmı sökülmüştür. Bazilikanın güneyde bir kapısı, doğu, batı ve güney yönlerinde ise birer penceresi bulunur. 1907 yılında kapısı taşlarla kapatılmış olan kilisenin kapı taşları oymalarla süslenmiştir. Kapının üstündeki yarım kemer biçimli oyma altında bebek İsa kucağında Meryem figürü yer alır. Bebek İsa figüründe Gürcü alfabesinin Hutsuri harfleriyle "ქ^ე" (Kriste : İsa) ibaresi bulunur. Kapının sağındaki taşlarda ve doğu duvarında devam eden Gürcü alfabesinin Asomtavruli harfleriyle yazılmış yazıtta "Bu kiliseyi yaptıran Atabagi Mzeçabuki’ye Tanrı uzun ömür ihsan eylesin" ifadesi yer almaktadır.
Saray Odaları ve Manzarası
Kilisenin şapelinin doğu kısmında Atabeg Mzeçabuki'nin sarayına ait dikdörtgen büyük bir oda ve diğer odalar konumlanmıştır. Sarayın bulunduğu alana sadece doğu yönünden erişim sağlanabilmektedir. Saray yapısı, Bardisi (Bardız) vadisine bakan son derece güzel ve panoramik bir manzaraya sahiptir.