Kumlukoz (Ğvime) Köyünün Tarihsel Kökenleri
Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı olan Kumlukoz köyünün bilinen en eski adı Gürcüce bir yer adı olan Ğvime (ღვიმე) kelimesidir. Eski Gürcücede "çukur, oyuk, hendek" gibi anlamlara gelen bu sözcük, modern Gürcücede ise daha çok "mağara" anlamında kullanılmaktadır. Tarihsel Gürcistan coğrafyasını oluşturan Samtshe bölgesinde yer alan bu kadim yerleşim, Osmanlı kayıtlarına ilk kez 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan'da Ğvima olarak girmiştir. Köyün ismi 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Ğvime şeklinde kaydedilmiş ve zamanla halk arasında Gume'ye dönüşmüştür. Nihayetinde köyün özgün ismi Türkçe olmadığı gerekçesiyle 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kumlukoz olarak değiştirilmiştir.
Osmanlı Dönemi İdari ve Sosyo-Ekonomik Yapısı
Osmanlılar, bu tarihi yerleşimi 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 yılındaki mufassal deftere göre Poshov livasının Güney nahiyesine bağlı olan köyün, Nadarbazi ve Shalauri adlarında iki adet mezrası bulunmaktaydı. Bu tarihlerde köy nüfusu vergi ödemekle yükümlü olan 16 Hristiyan haneden oluşuyordu. Hane reislerinin isimleri Gabriel, Zakara, İvane, Maharebel, Giorgi, İasona, Batata, Varazgu, Amirgul ve Papuna gibi isimler taşıyordu. O dönem köyde arıcılık yapılmakta, domuz beslenmekte ve buğday, arpa, çavdar, yonca ile darı tarımı gerçekleştirilmekteydi. 1711/1712 yıllarını kapsayan cebe defterine göre ise Çıldır Eyaleti idari sınırlarında yer alan köyün yıllık toplam hasılası 16.000 akçe civarındaydı.
Yakın Çağ Siyasi Gelişmeleri ve Nüfus Hareketleri
1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın (93 Harbi) ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Rusya İmparatorluğu'na devredilen yerleşim, 1886 yılındaki Rus nüfus sayımında Gume adıyla Posof kazasının Badela nahiyesine bağlı 13 köyden biri olarak kaydedilmiştir. Bu sayımda köyde yaşayan 31 hanedeki toplam 217 kişinin tamamı Türk olarak kaydedilmiştir. I. Dünya Savaşı yıllarında bölgeyi gezen Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli ise köyde 33 hanede 386 Müslüman Gürcü nüfusun yaşadığını aktarmaktadır. Rusların çekilmesinin ardından kısa bir süre bağımsız Gürcistan sınırlarında kalan köy, Moskova Antlaşması doğrultusunda 16 Mart 1921'de Türkiye Cumhuriyeti sınırlarına katılmıştır. Ardahan il merkezine 94 km, Posof ilçe merkezine 13 km uzaklıkta konumlanan köyün nüfusu 1940 yılında 486 kişi, 1965 yılında ise 698 kişi iken, 2022 yılı verilerine göre güncel olarak 106 kişidir.
Orta Çağ'dan Günümüze Ulaşan Tarihi Miras
Kumlukoz köyü, bünyesinde barındırdığı Orta Çağ'dan kalma zengin tarihi kalıntılarla büyük bir öneme sahiptir. Köyün güneybatısında yer alan Ğvime Kalesi, bölgedeki tarihi savunma ve gözetleme sistemlerinin mühim bir halkasını oluşturmaktadır. Bir diğer önemli Orta Çağ yapısı olan Ğvime Kilisesi de köyün eski Gürcü yerleşim dönemi mimari izlerini günümüze taşımaktadır. Ayrıca 2015 yılında köy sınırlarında tespit edilen, kolları kırılmış kvacvari tipindeki bir mezar taşı en değerli buluntular arasındadır. Taşın üzerinde Gürcü alfabesinin Asomtavruli karakterleriyle yazılmış 10-11. yüzyıllara ait yazıt, tarihçi Buba Kudava tarafından "Meryem Ana, Zakaria'nın ruhunu koru. Amin." şeklinde okunarak köyün asırlık inanç ve kültür tarihine ışık tutmaktadır.