Başiskele’nin Tarihi Semti: Kullar
Kullar, Kocaeli ilinin Başiskele ilçesine bağlı, Marmara Bölgesi'nde yer alan tarihi bir semttir. İzmit Körfezi'nin güneyinde, Samanlı Dağları'nın eteğinde yer alan bu yerleşim yeri, coğrafi konumu ve zengin kültürel geçmişiyle dikkat çekmektedir. Başiskele ilçesinin kurulmasından önce belediye statüsünde olan Kullar, günümüzde geçmişin izlerini taşıyan değerli tarihi ve sanayi miraslarıyla Kocaeli'nin önemli kültürel duraklarından biri konumundadır.
Kollar'dan Kullar'a: Paşadağı Kalesi ve İsim Kökeni
Kullar semtinin güneyinde, Paşadağı mevkiinde Bizans dönemine ait eski bir kalenin kalıntıları mevcuttur. Önemli bir geçiş ve güvenlik noktasında bulunan bu kalenin, geçmişte gözetleme ve kollama merkezi olarak kullanıldığı bilinmektedir. Kalenin bu kollama işlevine atfen yöre ilk zamanlarda "Kollar" olarak anılmış, bu isim zaman içerisinde değişime uğrayarak günümüzdeki "Kullar" adını almıştır. Tarihi rivayetlere göre, İzmit'in Orhan Bey tarafından fethedildiği dönemde bu kale, fetihten önce kuşatılmıştır.
Tarihi Kemer Köprü ve Bağdat Yolu
Semt sınırları içerisinde yer alan tarihi yapılar, bölgenin geçmişteki ticari ve askeri yollar üzerindeki konumuna ışık tutmaktadır. Bursa Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından koruma altına alınmış olan ve Kilez Deresi üzerinde yer alan kemer köprü ile tarihi Bağdat Yolu, Kullar'ın geçmişi hakkında çok önemli tarihi ipuçları sunmaktadır. Bu yapılar, bölgenin asırlar boyunca stratejik bir geçiş güzergahı olduğunu kanıtlamaktadır.
Osmanlı Sanayi Mirası ve İskan Geçmişi
Kullar, sanayi tarihi açısından da büyük bir öneme sahiptir. 1843 yılında Kilez Deresi yakınlarında, Osmanlı ordusunun çuha (askeri kumaş) ihtiyacını karşılamak amacıyla "Çuka Fabrika-i Hümayun" kurulmuş ve işletmeye açılmıştır. Demografik yapısı tarihi süreçte göçlerle şekillenen Kullar'a; ilk olarak Türk ailelerin yerleştirilmesinin ardından 1860 yılında Tatar göçmenleri, 1878'de Rumeli'den, 1935'te Romanya'dan gelen göçmenler ve Cumhuriyet döneminde Doğu Karadeniz'den gelen insanlar yerleşmiştir. Geçmişte belediye statüsünde olan belde teşkilatı, 2008 yılında çıkarılan 5747 sayılı Kanun uyarınca kapatılarak yeni kurulan Başiskele ilçesine bağlanmıştır.