Marmara Bölgesi'nin Çatalca-Kocaeli Bölümü'nde yer alan Başiskele, Kocaeli ilinin önemli ve tarihi bir ilçesidir. 2008 yılında Bahçecik, Yeniköy, Karşıyaka, Yuvacık ve Kullar beldelerinin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. Batıda Gölcük, doğuda Kartepe, güneyde Bursa'nın İznik ve Sakarya'nın Pamukova ilçeleriyle komşu olan ilçenin yüzölçümü 209 km²'dir. Başiskele ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği ise 580 metredir.
M.Ö. 712'den Kalan Megara ve Astakoz Mirası
Başiskele sınırlarındaki en eski yerleşimler, ilk olarak M.Ö. 712 yılında Megaralıların bölgeye göç etmesiyle kurulmaya başlanmıştır. Megaralılar bu bölgeye, körfezde bulunan ve halkın sosyoekonomik hayatına doğrudan etki eden ıstakozlara atfen Astakoz adını vermişlerdir. Körfezdeki ilk liman bu bölgeye kurulmuş olup Başiskele adı da bu limandan gelmektedir. Stratejik limanı sayesinde zenginleşen Megaralılar, Astakoz'u kendi parasını basabilen ekonomik açıdan son derece güçlü bir şehir devleti haline getirmişlerdir. Günümüzde İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde sergilenen bu ilk Astakoz parasının bir yüzünde ıstakoz simgesi, diğer yüzünde ise tanrıça Olbia'nın resmi bulunmaktadır.
Bitinya Krallığı Dönemi ve Nikomedia'ya Geçiş
Astakoz, 262 yılında bu bölgede hüküm süren Bitinya Krallığı'nın egemenliği altına girmiş ve bu dönemde krallığın en önemli kenti olmuştur. Ancak daha sonra Bitinya Kralı I. Nikomedes, savunması daha kolay ve liman olmaya daha uygun olan İzmit'e kent merkezini taşımış ve adını kendi adına atfen Nikomedia koymuştur.
Selçuklu ve Osmanlı Dönemindeki Stratejik Rolü
Bölge, 1078 yılında Selçukluların egemenliği altına girmiş, Haçlı seferleri sırasında ise Roma-Bizans kontrolüne geçmiştir. Orhan Bey döneminde Osmanlı tarafından 1337 yılında Akçakoca Bey ve Süleyman Paşa'nın çabaları ile Bursa bölgesiyle birlikte fethedilmiştir. III. Murad döneminde Sadrazam Sinan Paşa tarafından İzmit Körfezi'nin Sapanca Gölü ve Sakarya Nehri ile birleştirilmesi projesi kapsamında bölgeye Sivas ve Bitlis'ten 30 bin civarı usta ve işçi getirilmiştir. Bunların arasında olan Ermeniler Bahçecik (tarihi adıyla Bardızağ), Akmeşe, Arslanbey ve Yuvacık'ta (eski adıyla Ovacık) iskân edilmişlerdir. Bahçecik bu dönemde ipekböcekçiliği, odunculuk ve el sanatları alanında önemli gelişmeler kaydetmiştir. Roma döneminde Neochori olarak bilinen beldeye ise Osmanlı döneminde Karye-i Cedit adı verilmiş ve 1921'e kadar Rumların yaşadığı bu yerleşimin adı günümüzde Yeniköy olmuştur.
Milli Mücadele Yılları ve Cumhuriyet Dönemi
Türk Kurtuluş Savaşı yıllarında bölge kanlı çatışmalara sahne olmuş ve tarihi Servetiye Cephesi burada kurulmuştur. 1921'den sonra bölgedeki Ermeniler ve Rumlar göç etmiş, yerlerine Karadeniz ve Balkanlar'dan gelen Türk aileler iskan edilmiştir. Kullar beldesinin güneyindeki Paşadağı mevkiinde yer alan eski bir kalenin gözetleme merkezi olmasına atfen verilen 'Kollar' adı da zamanla Kullar halini almıştır. İlçe, 2008 yılında 5747 sayılı kanunla İzmit ilçesine bağlı beldelerin ve köylerin birleştirilmesiyle kurulmuştur.
Yuvacık Barajı ve Doğal Su Kaynakları
İlçe sınırları içerisinde yer alan en önemli yapılardan biri, 1999 yılında hizmete giren ve Kirazdere üzerine kurulmuş olan Yuvacık Barajı'dır. Kocaeli ve çevre illerin su ihtiyacını karşılayan barajın günlük 480 litre arıtma kapasitesi bulunmaktadır.