Küçük Vank Kilisesi'nin Tarihçesi
Küçük Vank Kilisesi (veya Timurkışla Kilisesi), tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı Timurkışla köyünde yer alan Orta Çağ'dan kalma bir Gürcü kilisesidir. Gürcü Krallığı döneminde, 10. yüzyılda inşa edilmiş olan bu yapı, günümüzde Venk olarak adlandırılan eski adıyla Küçük Vank yerleşiminde bulunur. Bölge, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden devralınmıştır. Manastır anlamına gelen Ermenice kökenli "vank" (Վանք) kelimesinin yer adına dönüştüğü düşünülmektedir. Gürcü tarihçi Ekvtime Takaişvili, 1907 yılındaki araştırma gezisinde kilisenin eski adının bilinmediğini kaydetmiştir.
Mimari Özellikleri ve Yazıtlar
Küçük Vank Manastırı'nın ana kilisesi olan yapı, gri renkli düzgün kesme taşlardan inşa edilmiştir. Kilisenin sunak kısmında ve güney duvarının dış cephesinde, Gürcü alfabesinin Asomtavruli harfleriyle kazınmış birkaç Gürcüce yazıt günümüze ulaşmıştır. Tarihçi Ekvtime Takaişvili, 1907 yılındaki incelemelerinde batı taraftaki büyük bir taş üzerinde de Asomtavruli yazıt tespit etmiştir. Ana kilisenin hemen kuzeyinde, günümüze ana kiliseden daha iyi durumda ulaşmış olan daha küçük boyutta bitişik bir kilise de yer almaktadır.
Kilisenin Yıkılışı ve Günümüzdeki Durumu
1907 yılındaki araştırma gezisi sırasında çatı örtüsü, pencereleri ve apsis nişleri büyük ölçüde ayakta olan kilise görece sağlam bir durumdaydı. Ancak yerel halktan edinilen bilgilere göre, Küçük Vank Kilisesi 1960'lı yıllarda insan eliyle yıkılmış ve taşları köydeki okulun ve evlerin yapımında kullanılmıştır. Günümüzde kalıntı halinde olan kilisenin hemen yanındaki kaya kütlesinde çok sayıda mağara bulunmakta ve bu mağaralardan birinde kayaya oyulmuş bir haç işareti yer almaktadır.
Konum ve Çevresi
Küçük Vank Kilisesi, Erzurum'un Şenkaya ilçesine bağlı Timurkışla köyü yerleşim merkezinin yaklaşık 1 kilometre güneyinde, bugün Venk olarak anılan mahalle sınırları içerisinde yer almaktadır. Doğa ve tarih meraklıları için bölge, hem Orta Çağ Gürcü mimari kalıntılarını hem de çevre kayalıklardaki mağara yerleşimlerini bir arada sunan önemli bir tarihi alandır.