Köprülü Kütüphanesi (diğer adıyla Köprülü Yazma Eserler Kütüphanesi), Osmanlı Devleti'nde müstakil bir binaya sahip olarak kurulan ilk vakıf kütüphanesi olma unvanını taşımaktadır. İstanbul'un tarihi merkezinde, Çemberlitaş'ta Divanyolu üzerinde ve Sultan II. Mahmud Türbesi'nin tam karşısında yer alan bu eşsiz yapı, yüzyıllardır araştırmacılara ve kitapseverlere hizmet vermektedir.
Kütüphanenin Tarihçesi ve Önemi
Kütüphane, başlangıçta Köprülü Mehmet Paşa Külliyesi'nin bir parçası olarak tasarlanmıştır. Ancak Köprülü Mehmed Paşa vefat ettiğinde külliyenin yalnızca hamam ve medrese kısmı tamamlanabilmişti. Yapının geri kalan kısımları oğlu Fazıl Ahmet Paşa tarafından tamamlanmış ve kendi kitapları ile babasının kitapları birleştirilerek kütüphane binası 1661 yılında bitirilmiştir. Tarihi kayıtlarda kütüphanenin kuruluş yılı ise 1678 olarak da geçmektedir. Fazıl Ahmed Paşa'nın geniş kitap koleksiyonunun kütüphane bünyesine katılması, Osmanlı dünyasındaki okur yazar kesimin hadis kitaplarına erişimini son derece kolaylaştırmıştır. Bu yenilikçi adım öncesinde medrese kütüphanelerinde çoğunlukla ders kitapları bulunmaktayken, Köprülü Kütüphanesi ile birlikte araştırmacılar çok daha geniş bir kaynak çeşitliliğine kavuşmuştur.
Eşsiz Mimarisi ve Koruma Detayları
Kütüphane binasının mimarı Mustafa Ağa'dır. Mustafa Ağa, yapıyı yaklaşık 500 metrekarelik geniş bir bahçenin tam ortasına konumlandırmıştır. Binanın revaklı girişi altı adet sütunla desteklenmekte ve bu sütunların üzerinde üç adet küçük kubbe bulunmaktadır. Giriş sahanlığına dört basamakla çıkılmakta ve bu sahanlık doğrudan okuma salonuna açılmaktadır. Kütüphanenin bir metre kalınlığındaki duvarları yontmataş, tuğla ve horasan sıva kullanılarak inşa edilmiş, üzeri ise kurşun kaplı büyük bir kubbeyle örtülmüştür. Kubbe göbeğinde ve kasnağında son derece zarif kalemişi motifler bulunmakta, kubbeyi taşıyan kemerlerin birleştiği pandantiflerin altında ise “maşaallah” yazısı yer almaktadır. İç mekana ışık girmesi için binanın üç cephesinde toplam 12 adet pencere açılmıştır. Pencerelerde demir şebekeler, ahşap kasalı camlar, kündekari işlenmiş cilalı kapaklar ve dövme demir kepenkler ile üst düzey bir koruma düzeni sağlanmıştır.
İç Düzenleme, Kataloglar ve Günümüzdeki Durumu
Kütüphanede 1911 yılında yapılan tamiratta eski minder, kilim, halı ve rahleler kaldırılarak yerine masa ve sandalyeler yerleştirilmiştir. Yapılan son düzenlemeyle kitap raflarının önüne nal biçiminde ahşap bir tezgah kurulmuştur. Bu tezgahın orta noktasında yazar adına, kitap adına ve konusuna göre alfabetik sırada fişleri içeren dolaplar ile sekiz kişilik bir çalışma masası yer almaktadır. Kütüphanedeki zengin koleksiyon; Köprülü Mehmed Paşa, Fazıl Ahmet Paşa, Hacı Ahmed Paşa ve Mehmed Asım Bey olmak üzere dört ana koleksiyondan oluşmaktadır. Günümüzde idari olarak Süleymaniye Kütüphanesi'ne bağlı olan kütüphanenin binası restorasyon sebebiyle kapalıdır ve eserleri bağlı bulunduğu kütüphaneye aktarılmıştır. Okuyucuların mikrofilm, fotoğraf ve bilgisayar talepleri Süleymaniye Kütüphanesi üzerinden karşılanmaktadır.