Tarihçe ve Genel Bilgiler
İstanbul'un tarihi Fatih ilçesinin Eminönü semtinde yer alan Kürkçü Hanı, 15. yüzyılda inşa edilmiş olan son derece önemli bir Osmanlı ticaret yapısıdır. Dayahatun Mahallesi'ndeki Mahmut Paşa Yokuşu'nda, Çakmakçılar ve Çarkçılar sokaklarının arasındaki bölgede 129 numarada konumlanan bu aktif han, Vezir Mahmut Paşa tarafından mimar Atik Sinan'a yaptırılmıştır. Mahmut Paşa Külliyesi'nin bir parçası olan Kürkçü Hanı, geçmişte Kurşunlu Han ve Mahmut Paşa Han gibi isimlerle de anılmış olup; çevresinde Mahmut Paşa Camii'ni, Mahmut Paşa türbesini, hamamını ve günümüzde yıkılmış olan medresesini barındırmaktadır. Günümüzde yapının bir kısmı Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne bağlı iken, bir kısmı ise özel mülkiyet statüsündedir.
Mimari Özellikleri
Kürkçü Hanı, 128 m. boyunda ve 68 m. genişliğinde iki adet avludan oluşan bir plana sahiptir. Bu avlulardan büyük olanı 41,15 × 45,5 metrelik kare bir plana sahipken, kuzeyde yer alan diğer avlu ise şehrin topografyası ve hanın oturduğu yerdeki sokak dokusu nedeniyle düzensiz bir mimari plana sahiptir. Hanın odalarının örtüsü beşik tonoz, revak örtüsü ise kubbedir. 1900 yılında kuzey avludaki kubbenin çökmesi, avluda bulunan yapılara zarar vermiştir. Eyvan şeklinde olan giriş, beşik tonozlu bir geçitle düzgün kare plana sahip olan büyük avluya bağlanır. Küçük avluya geçiş ise zemin kattan sağlanmaktadır. Büyük avluda ayrıca merdivenlerle inilen beşik tonoz örtülü bir bodrum kat bulunmaktadır. Büyük avlunun ortasında ise Hacı Küçük Ahmed Ağa tarafından yaptırılmış olan bir mescid yer alır. Temel yapı malzemeleri taş ve tuğla olan hanın sivri kemerli eyvanında ve diğer cephelerinde taş ile tuğla hatıllar tercih edilmiştir. Büyük ve küçük avlunun iç kısımlarında ve dış cephelerde bulunan revakların kemerleri tuğladan yapılmış olup odaların kapıları taş kemerlidir.
Zaman İçindeki Değişimler ve Hasarlar
Yüzyıllar boyunca İstanbul'da yaşanmış olan yangın ve deprem gibi doğal afetler, Kürkçü Hanı'nın mimari yapısında bazı farklılıkların ve değişimlerin görülmesine neden olmuştur. İstanbul'da 16. ve 19. yüzyıllar arasında pek çok yangın gerçekleşmiş olmasına rağmen, özellikle hanın bulunduğu bölgeyi etkileyen 1675, 1723 ve 1864 yıllarındaki Mahmutpaşa yangınları yapı üzerinde derin izler bırakmıştır. Ayrıca hanın ikinci avlusuna, ilk yapıldığı dönemlerde bulunmayan ve dolayısıyla sonradan inşa edilmiş olduğu anlaşılan bazı yapılar eklenmiştir. Bu mimari değişimlere ve hasarlara örnek olarak dışarıya bakan pencerelerin zamanla değişime uğraması gösterilebilir.
Geçmişten Günümüze İşlevi
Kürkçü Hanı, kurulduğu günden bu yana önemli bir ticaret alanı olarak hizmet vermiştir. 1977 yılında hanın büyük avlusunda 97 adet olmak üzere toplamda 127 odası bulunduğu bilinmektedir. Büyük avluda yer alan merdivenlerle inilen bodrum katı ise geçmişte ahır görevi görmüştür. İlk yapıldığı yıllarda avluların zemin katı depolara, üst katları ise ikamete ayrılmışken zamanla her iki katta da çeşitli iş kollarının atölyeleri, depoları ve dükkanları yer almaya başlamış ve han tamamen bir ticaret alanına dönüşmüştür. Erken dönemlerinden başlayıp yaklaşık 1945 tarihine kadar geçen süreçte handa kürkçüler, hırdavatçılar, tuhafiyeciler, kitapçılar, mobilyacılar, dökümhaneler, marangoz atölyeleri, terziler, komisyoncular ve manifaturacılar faaliyet göstermiştir. Günümüzde ise bu tarihi handa çoğunlukla yün satıcıları ve tuhafiye dükkanları ticaret hayatını sürdürmektedir.