Kilise Tepe Rum Kilisesi'nin Tarihçesi
Ordu ilinin Ünye ilçesinde, Orta Mahalle Keşaplı Sokak'ta yer alan Kilise Tepe Rum Kilisesi (diğer adıyla Theotokos Rum Kilisesi), Meryem Ana'ya adanmış tarihi bir Rum Ortodoks kilisesidir. Çan kulesinde yer alan kitabeye göre yapım tarihi 1873 olarak kabul edilen ibadethane, eski bir yapının üzerine inşa edilmiştir. Antakya Patriği III. Makarios Zaim'in 1658 yılındaki ziyaret notlarında geçen "The Church of Our Lady" ifadesi, bu alanda daha önce de taş duvarlarla çevrili ve meyve ağaçlarıyla süslü güzel bir bahçesi olan eski bir kilisenin bulunduğunu göstermektedir.
Yapının Mimari Özellikleri ve Bahçesi
Tarihi kaynaklara göre kilise, taş duvarlarla çevrili geniş bir bahçe içerisinde yer almaktaydı. Kapısı iki kanatlı ve saçtan yapılmış olan ibadethanenin ön yüzünde altı, yan cephelerinde ise ikişer penceresi bulunuyordu. Apsis bölümü dışa doğru çıkıntılı yarım daire formundayken, çatısı ise beşikörtüsü tipinde inşa edilmişti. Kilisenin kesme taştan yapılmış gösterişli çan kulesi mimarinin en önemli unsurlarından biriydi. Bahçesinde çeşitli meyve ağaçları ve süs bitkileri barındıran kilisenin hemen yakınında da geniş bir mezarlık bulunmaktaydı.
Yıkılış Süreci ve Okula Devredilmesi
Ünye'deki Rum nüfusunun ayrılmasıyla işlevini yitiren tarihi kilise, bitişiğindeki ortaokula devredilmiştir. Okul yönetimi tarafından naos (ana ibadet alanı) bölümü beden eğitimi dersleri ve tiyatro gösterileri için kullanılırken, yan nefler ise depo olarak hizmet vermiştir. Kilisenin kesme taştan inşa edilmiş çan kulesi, 1923 yılından önceki bir tarihte Giresunlu Topal Osman ve adamları tarafından halat takılarak yıkılmıştır. 1950'li yıllarda (1954-1955 yılları arasında) artan öğrenci nüfusu nedeniyle yeni okul binası ve spor kompleksi yapılması amacıyla kilisenin bulunduğu arsa seçilmiş ve tarihi kilise tamamen yıkılarak ortadan kaldırılmıştır.
Günümüze Ulaşan Kalıntılar
Yıkım öncesinde kilise bahçesinde yapılan kazılarda Marsilya kiremidi ile örtülü kanaletlere ve insan kemiklerine rastlanmıştır. Bölgede yer alan tarihi mezarlıktan günümüze ulaşan tek somut buluntu, 80x120 cm ebatlarında olan ve üzerinde Rumca yazılar bulunan mermer bir mezar taşıdır. Bu mezar taşı günümüzde Ünye Müze Ev'in bahçesinde muhafaza edilmektedir. Ayrıca Gürcü prenses Sopio Gurieli'nin anıt mezarının da 1890 yılından sonra buraya taşındığı düşünülse de, bu mezar da yıkım süreçlerinde tamamen yok olmuştur. Son olarak, 2011 yılındaki okul yenileme çalışmaları sırasında yapılan kazılarda da pek çok mezar ve yapı kalıntısı tespit edilmiştir.