Karadeniz'in En Büyük Deltası: Çarşamba Ovası
Samsun ilinde yer alan Yeşilırmak Deltası ya da bilinen diğer adıyla Çarşamba Ovası, Karadeniz'e dökülen Yeşilırmak'ın taşıdığı alüvyonlarla oluşturduğu görkemli bir deltadır. Çarşamba ve Terme ilçelerinin üzerinde kurulu olduğu bu delta, 90.000 km²'lik alanı ile Karadeniz'in en büyük deltası unvanını taşımaktadır. Yeşilırmak'ın kuaterner esnasında sık sık yatak değiştirmesi sonucu bugünkü şeklini alan ovanın güneyi eski, kuzeyi ise yeni alüvyonlardan oluşmuştur. Denizden 60-70 metre yüksekte yer alan eski deltanın yüzeyi kuzeye doğru eğimliyken, yeni deltanın eğimi %0,1 gibi oldukça düşük bir orana sahiptir.
Eşsiz Göller, Lagünler ve Coğrafi Çıkıntılar
Deltanın çoğunluğu açılan kanallarla kurutularak tarım alanına dönüştürülmüştür. Günümüzde kalan doğal sulak alanlar, doğu kesiminde yer alan Akgöl ve Simenlik Gölü'dür. Eskiden 1900 km² olan bu göl alanlarının ancak 200 km²'si sulak alan olarak kalabilmiştir. Deltanın batısında ve orta kesiminde ise Dumanlı, Gagalı, Ahubaba ve Akçasaz göl ve lagünleri yer almaktadır. Cıva Burnu ve Çaltı Burnu ise deltanın Karadeniz'e uzanan en önemli kıyı çıkıntılarını oluşturmaktadır.
Zengin Yaban Hayatı ve Özel Koruma Çalışmaları
Delta; kuluçkaya yatan alaca balıkçıl ile kışı burada geçiren kadife ördek ve macar ördeği popülasyonları sebebiyle özel koruma alanı ilan edilmiştir. Ayrıca çeltikçi, gece balıkçılı, balaban, saz delicesi, uzunbacak, ırmak bülbülü ve küçük ak balıkçıl deltada üreyen diğer kuş türleridir. Kışı ovada geçiren yeşilbaş ördek, elmabaş patka, kılkuyruk ve çamurcun gibi kuşlarla birlikte alan biyoçeşitlilik açısından son derece zengindir. Deltada ayrıca 3355 hektarlık Gölardı Simenlik Yaban Hayatı Geliştirme Sahası bulunmakta ve Gelemen Sülün Üreme İstasyonundan doğaya sülün salımı gerçekleştirilmektedir.
Tarımsal Üretim ve Ekosistemi Tehdit Eden Unsurlar
Verimli alüvyon topraklarına sahip Çarşamba Ovası'nda tarım oldukça yoğun bir şekilde yapılmaktadır. Ovada mısır, tütün, çay, fındık, sebze, ayçiçeği, soya ve meyve üretimi gerçekleştirilmektedir. Sulak alanlardaki kavak yetiştiriciliğiyle Terme, dünyanın ikinci büyük kavak yetiştirme alanıdır. Ancak, Yeşilırmak üzerinde inşa edilen barajlar (Hasan Uğurlu ve Suat Uğurlu barajları) sediment birikimine neden olarak deltanın küçülmesine ve kıyının gerilemesine yol açmıştır. Geçmişte Kuş Gölü ve Dipsiz Göl tamamen kurutulmuş, Karaboğaz Deresi'nin yönünün değiştirilmesiyle Simenlik Gölü küçülerek ikiye bölünmüştür. Bölgedeki kumul hareketlerini engellemek için dikilen çamlar, bataklıklara dikilen kızılağaç ve söğütler habitat üzerinde baskı oluştururken, kaçak avcılık ve koruma alanı yakınındaki Samsun Çarşamba Havalimanı gibi insan faaliyetleri ekosistemi tehdit etmeye devam etmektedir.