Aya Nikola Kilisesi Tarihçesi
Aya Nikola Kilisesi, Ordu ilinin Ünye ilçesinin batı kısmında, sahilin hemen yakınındaki küçük bir kaya parçasında yer almaktadır. Günümüzde sadece izleri kalmış olan bu eski kilise, denizcilerin koruyucusu olduğuna inanılan Aziz Nikolaos'a adanmıştır. Türkçe adı olan Aya Nikola, Yunanca Agios Nikolaos veya Hagios Nikolaos isminden türemiştir. Kilisenin en geç 17. yüzyılın ilk yarısında inşa edildiği tahmin edilmektedir. Nitekim 17. yüzyılın ortalarında Ünye'yi ziyaret eden Antakya Patriği III. Makarios da bu kiliseye gitmiş ve seyahat anılarını içeren kitapta kiliseden taştan inşa edilmiş görkemli bir yapı olarak söz etmiştir.
Osmanlı dönemine ait 1914 tarihli bir haritada kilisenin bulunduğu bölge doğrudan Aya Nikola (آیا نیقولا) ismiyle geçmektedir. Kilisenin 1930'lu yıllarda yıkıldığı tahmin edilmektedir, çünkü bu dönemden kalma fotoğraflarda kilise yapısı henüz ayakta görünmektedir. Bu tarihten yaklaşık yüz yıl önce, 1836 yılında Ünye'yi gezen İngiliz jeolog William John Hamilton ise seyahatnamesinde, şehrin üzerindeki burnu geçip kıyıya indiklerini ve denizde küçük bir kayanın üzerinde bir Rum kilisesinin kalıntılarının görüldüğünü kaydetmiştir.
Kilisenin Mimari Yapısı ve Günümüzdeki Durumu
Yıkılmadan önceki eski fotoğraflarından anlaşıldığı üzere, Aya Nikola Kilisesi'nin üzerinde yer aldığı ada duvarlarla çevrili bir yapıya sahipti. Bu duvarlar adanın kıyısı boyunca dolanıyor ve doğal kayalarla birleşerek koruyucu bir set oluşturuyordu. Adayı anakaradan ayıran birkaç metre genişliğindeki sığ deniz alanı, kireç harcı kullanılarak inşa edilmiş bir seki yardımıyla anakaraya bağlanmıştı. Kilisenin çatı örtüsü ile duvarları o dönemde sağlam olup, giriş kapısı güneye, yani anakaraya bakan yöne konumlandırılmıştı.
Günümüzde kilisenin duvarları toprak seviyesine kadar yıkılmış durumdadır. Bununla birlikte, doğu tarafındaki kalıntılardan kilisenin yarı dairesel formda bir apsisi olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca adayı çevreleyen tarihi sur duvarlarının günümüze ulaşan kısımlarının yüksekliği yaklaşık 1 ile 3 metre arasında değişmektedir. Anakara ile adayı birbirine bağlayan sekinin (bağlantı yolunun) bir bölümü de günümüzde halen ayakta kalmayı başarmıştır.