Kalmahi Kalesi'nin Tarihi ve Önemi
Kalmahi Kalesi (Gürcüce: კალმახის ციხე), tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı Yanıkkaval köyünün kuzeyinde Orta Çağ'da Gürcüler tarafından inşa edilmiş kaledir. Gürcücede alabalık anlamına gelen "Kalmahi" kelimesinden adını alan kale, 8. yüzyılda inşa edilmiş olup Tao bölgesinin merkezi konumundaydı. Bu bölgede kurulmuş olan Kalmahi Prensliği de adını bu kaleden almıştır.
Tarihsel Süreç ve Osmanlı Dönemi
Tarihsel süreçte önemli bir rol oynayan kaleyi Gürcü kralı Gurgen kraliyet ikametgahı olarak kullanmıştır. Kldekari'de ayaklanmış olan eristavi Liparit Bağvaşi ve oğlu İvane, Gürcü kralı IV. Bagrat'a bu kalede teslim edilmiştir. 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Kalmahi Kalesi ve Tao bölgesi Osmanlıların eline geçmiştir. Osmanlı döneminde kale Solomon Kala (Solomonisi Kalesi) olarak adlandırıldığı için kalenin büyük bir olasılıkla özgün adı olan Kalmahi adı unutulmuştur. Kale, yıkık halde günümüze ulaşmıştır.
Mimari Yapısı ve Kalıntıları
Kalmahi Kalesi, Yanıkkaval köyünün kuzeyinde kayalık bir tepede 105 × 30 metre boyutlarında inşa edilmiştir. Kalenin giriş kapısı günümüze büyük ölçüde sağlam ulaşmış olmakla birlikte, kayalık tepenin dış hatları boyunca dolanan sur duvarları büyük ölçüde yıkılmıştır. Kalenin içinde birkaç adet sarnıç bulunmakta olup kubbeli kilisesi ise yıkılmıştır.
Konumu ve Çevresi
Eski adı Solomonisi olan Evbakan köyünün güneyinde yer alan kale, bu köyün adından dolayı halk tarafından Solomon Kala olarak da adlandırılmıştır. Kale, Solomonisi Manastırı'nı yukarıdan görmektedir. Kalenin eteğinde eski bir yerleşim alanının izleri bulunmaktadır. Bu yerleşimin kalenin rabatı olduğu tahmin edilmektedir.