Kadıköy Meydanı'nın Simgesi: Tarihi Hal Binasından Tiyatro Sahnesine
Kadıköy Haldun Taner Sahnesi, İstanbul'un Kadıköy Meydanı'nda yer alan ve tarihi boyunca farklı işlevlerle kente hizmet etmiş en önemli simge yapılardan biridir. Anadolu Yakası'na getirilen yaş meyve ve sebzelerin mezatının yapılması amacıyla bir hal binası olarak tasarlanan yapı, 1925-1927 yılları arasında İtalyan mimar Umberto Ferrari tarafından inşa edilmiştir. Denizden doldurulan bir alan üzerine kurulan bu bina, inşa edildiği yıllarda çarşıdan uzakta ve sapa bir konumda bulunması nedeniyle uzun yıllar esnaf tarafından tercih edilmemiştir. Kadıköy Meydanı'nı simgeleyen Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'na ait üç yapıdan biri olan bu eser, İstanbul'un ilk modern hal binası olma özelliğini taşımaktadır.
Sebze-Meyve Halinden Konservatuvara
Yapılışından sonraki ilk on yıl boyunca boş kalan binanın bir kısmı itfaiye garajı, diğer bölümleri ise hurda araç deposu olarak kullanılmıştır. 1937 yılında çarşı esnafının zorunlu olarak buraya nakledilmesiyle hareketlenen binada; balıkçılar deniz tarafındaki dükkânlara, kasap ve bakkallar dıştaki dükkânlara, sebze-meyveciler ise iç avluya yerleşmiştir. Ancak lodoslu havalarda dükkanları su basması sebebiyle esnaf eski yerlerine dönmüş, binanın yıkılması dahi gündeme gelmiştir. 1940'lı yıllardan itibaren aktif olarak hal görevi görmeye başlayan yapı, 1973 yılına kadar Anadolu Yakası'nın sebze-meyve ihtiyacını karşılayan bir merkez olmuştur. Halin Küçükbakkalköy'e taşınmasının ardından boş kalan bina, 1984 yılında restore edilerek İstanbul Belediyesi Konservatuvarı'na tahsis edilmiş ve özgünlüğünü büyük ölçüde yitirmiştir. 1986'da ise Devlet Konservatuvarı adıyla İstanbul Üniversitesi'ne bağlanmıştır.
Sanatın Merkezi: Haldun Taner Sahnesi
Binanın ortasında yer alan avlu, 1989 yılında İstanbul Şehir Tiyatroları'na bağlı 286 koltuk kapasiteli modern bir tiyatro sahnesine dönüştürülmüştür. Bu yeni sanat merkezine ünlü öykü, tiyatro, kabare yazarı ve gazeteci Haldun Taner'in adı verilmiştir. Tiyatro sahnesi, 1999 depremi sonrasında güçlendirilmesi gereken yapılar arasına alınmış ve 2007 yılında eski eser olarak tescillenmiştir. Konservatuvarın 2021 yılında Maltepe ilçesinin Gülsuyu mahallesindeki yeni binasına taşınmasının ardından, tarihi hal binasında İBB Miras tarafından kapsamlı bir restorasyon süreci başlatılmıştır. Bu süreçte tiyatro faaliyetleri geçici olarak Hasanpaşa Gazhanesi'ndeki Müze Gazhane'ye taşınmıştır.
Mimari Yapısı ve Özellikleri
Toplamda 1833 metrekarelik bir alana sahip olan Kadıköy Haldun Taner Sahnesi, U planlı bir mimari tasarıma sahiptir. Binanın iki simetrik kenarı iki katlı olacak şekilde inşa edilmişken, ortadaki kısım denize ve karaya bakan tek katlı iki bölümden oluşmaktadır. Binanın merkezinde ise camekânla örtülü açık bir alan yer almaktadır. Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın izlerini taşıyan bu eşsiz yapı, günümüzde de Kadıköy'ün kültürel kimliğinin en değerli parçalarından biri olmaya devam etmektedir.