Rexx Sineması'nın Tarihi ve Mimari Yapısı
İstanbul'un Kadıköy ilçesinde, Sakızgülü Sokak ile Kadife Sokak'ın kesiştiği köşede yer alan Rexx Sineması, 1962 yılında hizmete girmiş tarihi bir sinemadır. İstanbul'un en eski sinema salonları arasında yer alan bu yapı, mimar Maruf Önal tarafından tasarlanmıştır. Sinema binası, 1960'lı yılların mimari anlayışının bir örneği olan gösterişsiz ve işlevsel bir yapıya sahiptir. Rexx Sineması, 19. yüzyılda inşa edilen ve Türk tiyatrosunun önemli ismi Afife Jale'nin sahneye ilk kez çıktığı Apollon Tiyatrosu'nun yıkılan binasının yerine inşa edilmiştir. Yapı, 2025 yılında yıkılmıştır.
Arsanın Tarihsel Geçmişi ve Horasan Harçlı Duvarlar
Sinemanın üzerinde bulunduğu arsanın geçmişi 19. yüzyıla kadar uzanır. 1800'lerin başlarında Kadıköy Rum Ortodoks Cemaati Kiliseleri Vakfı'na ait olan bu arsa, öncelikle kilise olarak değerlendirilmiştir. Arsa üzerinde 1873 yılında Rum cemaati tarafından bir tiyatro salonu yaptırılmış ve 1960'lı yıllara kadar hizmet vermiştir. Başlangıçta Febüs olarak adlandırılan tiyatro, daha sonra Apollon Tiyatrosu adını almıştır. Apollon Tiyatrosu, 1920'lerde Afife Jale’nin ilk kez sahneye çıktığı yer olması nedeniyle büyük bir tarihsel öneme sahiptir ve salonun önünde sanatçının bir anıt heykeli yer alır. Tiyatro salonu 1932 yılında isim değiştirerek Hale Sineması adıyla işlevine devam etmiştir. 1960 yılında bina yıkılmış ve arsa üzerinde mimar Maruf Önal tarafından yeni bir sinema binası tasarlanmıştır. Maruf Önal, tasarım sırasında Hale Sineması’nın yıkımının ardından kalan ve arsa üzerindeki 1800'lerden kalma ayin mekanına ait olan horasan harçlı duvarlarla karşılaşınca binanın çatısını bu duvarlar üzerine kurmuştur.
Reks'ten Rexx'e Geçiş ve Kapanış Süreci
Tadilattan sonra Reks Sineması adını alan yeni sinema, 1962 yılında "Aşkın Günahı" filminin gösterimiyle Yordan Anas işletmeciliğinde açılmıştır. Yordan Anas'ın Paris'teki Grand Rex sinemasına hayranlığı nedeniyle Rex olarak isimlendirmek istediği sinema, Türkçe alfabede "x" harfi bulunmadığı için "Reks" adını almıştır. Türkiye'nin ilk özel bale okullarından Yıldız Alpar Bale Okulu, 1964 yılından itibaren bu binada faaliyet göstermiştir. Yapı, 1996 ve 2006'daki tadilatlarla çok salonlu hale gelmiş ve adı, salon sayısındaki artışı ifade edecek şekilde iki x içerecek şekilde Rexx olarak değiştirilmiştir. Sinema, Mart 2020'de kapılarını kapatmıştır.
Popüler Kültürdeki Yeri ve Yıkım Tartışmaları
Rexx Sineması, popüler kültürde de kendine has bir yere sahiptir. Kadıköy Acil ve İstanbul Trip gruplarının buluştuğu ve insanları genellikle kavga etmeye çağırdığı bir mekan olarak bilinir. Her rapçinin kendine ait mekanları bulunurken Kadıköy'deki rapçiler Rexx Sineması'nı kendi mekanları olarak belirlemişlerdir. Sinemanın kapanmasının ardından, mülk sahibi olan Rum Kilisesi Vakfı'nın binadan karot aldırması ve yıkımını talep etmesi üzerine binanın kültürel varlık olarak tescil edilmesi amacıyla hukuki süreç başlatılmıştır. Bu süreçte İstanbul 5. No'lu Koruma Kurulu sinemanın kültürel varlık olmadığına karar vererek yıkım isteğini onaylamış, Kadıköy Belediyesi ise karara itiraz ederek yapının tescil edilmesi gerektiğini savunmuştur. Mahkeme süreci 2024 yılı itibarıyla devam etmiştir.