Kadıköy'ün Tarihi ve Köklü Semti: Hasanpaşa
İstanbul'un Anadolu Yakası'nda yer alan Hasanpaşa, Kadıköy ilçesinin en eski yerleşim yerlerinden biri olup, tarihi boyunca önemli dönüşümler geçirmiştir. Kurbağalıdere kıyısında yer alan mahalle; güneyinde Zühtüpaşa, kuzeyinde Üsküdar ilçesine bağlı Ünalan, doğusunda Fikirtepe, batısında Acıbadem ve güneydoğusunda Eğitim mahallesi ile komşudur. Mahalle sınırları içerisinde Kadıköy Belediyesi binası, Kadıköy Evlendirme Dairesi, Söğütlüçeşme Tren İstasyonu, İETT Hasanpaşa Garajı ve günümüzde işlevini yitirmiş tarihi Söğütlüçeşme Hamamı gibi önemli kentsel unsurlar yer almaktadır.
17. Yüzyıldan Günümüze Hasanpaşa'nın Tarihçesi
Hasanpaşa ve komşu Acıbadem çevresi, 17. yüzyılda Kızlarağası Mısırlı Osman Ağa'nın mülkiyetindeyken 1630 yılında IV. Murad tarafından kamulaştırılmış, 19. yüzyılın başında ise III. Selim'in mülkiyetine geçmiştir. Semt, ismini II. Abdülhamid devrinde Bahriye Nazırı olarak görev yapan Bozcaadalı Hasan Hüsnü Paşa'dan almaktadır. Hasan Hüsnü Paşa, 1889 yılında yanan eski caminin yerine Hasanpaşa Camii'ni yaptırmış ve 1930'lu yıllarda mahallelere isim verilirken bu caminin adı mahalleye verilmiştir. Caminin dış duvarında bulunan ve Kayışdağı'ndan gelen suyun aktığı Kayışdağı Çeşmesi de 1930 yılında inşa edilmiştir.
Endüstriyel Mirasın Kültürle Buluşması: Müze Gazhane
Anadolu Yakası'nın en eski sanayi kuruluşlarından biri olan Hasanpaşa Gazhanesi, bölgenin gaz ihtiyacını karşılamak amacıyla 1892 yılında bu mahallede kurulmuştur. Osmanlı endüstriyel mirasının erken dönem örneklerinden biri olarak günümüze ulaşan bu muazzam yapı, kapsamlı bir dönüşümün ardından günümüzde Müze Gazhane adı ile sanat ve kültür merkezi olarak hizmet vermektedir.
Sosyal Yapı ve Kentsel Yaşam
Hasanpaşa'da yapılaşma 20. yüzyılın başlarında Kurbağalıdere kıyısındaki köşk ve konaklarla başlamıştır. 1960'lı ve 1970'li yıllarda Anadolu'dan İstanbul'a yaşanan yoğun göçlerle mahallenin nüfusu artmıştır. Mahalle sınırları içerisinde Mehmed Kemal'in mezarının da yer aldığı Mahmut Baba Mezarlığı bulunmakta olup, bu alan 1971 yılında çevre yolu bağlantısı inşaatı esnasında etkilenmiştir. Günümüzde mahalle, tarihi ahşap yapıların korunması çabalarının yanı sıra, eski Hasanpaşa Sabit Pazarı alanında inşa edilen Hasanpaşa Yaş Alanlar Kulübü gibi sosyal projelerle kentsel ve kültürel değerini korumaya devam etmektedir.