Üsküdar Mevlevihanesi Tarihi
Üsküdar Mevlevihanesi, İstanbul'un Üsküdar ilçesinde yer alan tarihi bir mevlevihanedir. Galata Mevlevihanesi Şeyhi Üsküdarlı Numan Dede'nin (Sultanzâde Halil Nûman Dede Bey) 1790 yılında görevinden ayrılmasının ardından kendisi tarafından kurulmuştur. Yapının kuruluş yılı tarihi kayıtlarda 1792 ya da 1793 olarak geçmektedir. Bu tarihi yapı, İstanbul'da bulunan diğer mevlevihanelerden farklı olarak, özellikle taşradan İstanbul'a gelen veya İstanbul üzerinden Anadolu'ya geçiş yapan dervişlerin konaklaması amacıyla özel olarak tasarlanmıştır.
Tarihsel Süreç ve Onarımlar
Mevlevihane, tarihi boyunca pek çok kez onarım ve restorasyon sürecinden geçmiştir. II. Mahmud ve Abdülmecid dönemlerinde yapılan çalışmaların yanı sıra, 1872 yılında Ahmed Vesim Paşa tarafından da onarılmıştır. Tarihi kayıtlara göre cumartesi günleri mukabele icra edilen mekanda, 1885 ya da 1886 yılı verilerine göre on dört derviş ikamet etmekteydi. 1919 yılına gelindiğinde harap durumda olan mevlevihane binası, Ahmed Remzi Dedeefendi tarafından onarılmıştır. Sultan V. Mehmed tarafından da yenilenmesi planlanan yapı, dönemin Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı şartları nedeniyle bu onarımı görememiştir. Cumhuriyet döneminde kaderine terk edilen binalar topluluğu, 1975-1980 yılları arasında hayırseverlerin sunduğu yardımlarla yeniden onarılmıştır.
Mimari Yapısı ve Özellikleri
Mevlevihane bina topluluğu; semahane-türbe, selamlık-mutfak, dedegan ve harem dairelerinden meydana gelmektedir. Yapının arsası Doğancılar Caddesi ve etrafındaki bahçeli meskenlerle çevrelenmiş bir alanda konumlanır. Semahane-türbe binasının zemin katı türbe, üst katı ise semahane olarak kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Bu bölümlerin bazı kısımları günümüze kadar ulaşmayı başaramamıştır. Semahane-türbe binasının iç dekorasyonundaki tek süsleme unsuru ise mihrap hücresinde yer alan kalem işi tezyinattır.
Günümüzdeki İşlevi
Cumhuriyet dönemi sonrasındaki uzun terk edilmişlik sürecinin ardından hayırseverlerin yardımıyla ayağa kaldırılan Üsküdar Mevlevihanesi, günümüzde Klasik Türk Sanatları Vakfı binası olarak faaliyetlerine devam etmektedir.