İstanbul Resim ve Heykel Müzesi (İRHM), 20 Eylül 1937'de Türkiye’nin ilk Güzel Sanatlar müzesi olarak Dolmabahçe Sarayı’nın Veliaht Dairesi’nde hizmete girmiştir. Günümüzde Tophane'deki Antrepo No:5'te sanatseverleri ağırlayan müze, 19. yüzyıl Osmanlı resim ve heykel sanatı ile Cumhuriyet döneminin başlıca yapıtlarını barındıran, Türkiye'nin en seçkin modern sanat arşivlerinden biridir. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi'ne bağlı olan bu köklü kurum, 1970’li yıllara kadar Türkiye’deki tek sanat müzesi olarak hizmet vermiştir.
Cumhuriyet Dönemi Kurulum Çalışmaları
Cumhuriyetin ilanından sonra sanat üretiminin artması ve kamu müzesi ihtiyacı neticesinde, cumhurbaşkanı Atatürk'ün emri ile Dolmabahçe Sarayı Veliaht Dairesi Güzel Sanatlar Akademisi'ne tahsis edilmiştir. Akademi Müdürü Burhan Toprak'ın 1936'daki sergisinden esinlenen kuruluş süreci, müdür Halil Dikmen önderliğinde ilerlemiştir. Akademisyen hocaların bağışları ve Osmanlı döneminden kalan seksen beş orijinal eserlik Elvah-ı Nakşiye Koleksiyonu ile bir araya getirilen toplam 320 eser, müzenin ilk koleksiyonunun temelini oluşturmuştur. Müze, 20 Eylül 1937'de Atatürk'ün de katılımıyla açılmıştır.
Savaş Yılları ve Kültürel Canlılık
II. Dünya Savaşı sırasında güvenlik tedbiri olarak bazı eserler Anadolu'ya gönderilmiş ve müze faaliyetleri kısmen kesintiye uğramıştır. Savaş sonrasında bütçe ve idare zorlukları yaşansa da, 1962-1969 yılları arasında müdürlük yapan ressam Nurullah Berk döneminde düzenlenen geçici sergiler müzeye büyük canlılık katmıştır. Özellikle 1969 yılında açılan ve Picasso, Matisse, Braque gibi isimlerin de yer aldığı 50 modern Fransız sanatçının yapıtlarını sunan XX. Yüzyıl Fransız Sanatı sergisi, 40 binden fazla ziyaretçi çekerek tarihi bir ilgiye ulaşmıştır.
Antrepo No:5'e Taşınma Süreci
Müzenin ilk binası olan Veliaht Dairesi 2007'de restorasyona girmiş, fakat çalışmalar bittiğinde bina müzeye tekrar tahsis edilmemiştir. Bunun üzerine müze koleksiyonu, Tophane'deki liman deposundan dönüştürülen Antrepo No:5 binasına taşınmıştır. Mimar Emre Arolat tarafından Sedad Hakkı Eldem'in tasarladığı eski binanın temellerine bağlı kalınarak inşa edilen bu modern yapıda çalışmalar on yıl sürmüştür. Kapalı kalınan bu sürede eserler titizlikle restore edilmiş ve müze, Aralık 2021'de yeni binasında kapılarını ziyarete açmıştır.
Zengin Sanat Koleksiyonu
Türkiye'nin en önemli modern Türk resim koleksiyonuna sahip olan müze bünyesinde 10.140 resim, 651 heykel, 10 ikon, 107 seramik ve 79 hat eseri yer almaktadır. Sanatçı Sabri Berkel'in 4.468 eseri müze envanterinde kayıtlıdır. Ayrıca koleksiyonda André Derain, Matisse, Picasso, Utrillo gibi dünya çapında modern sanatçıların eserleri de bulunmaktadır. İstanbul Resim ve Heykel Müzesi, günümüzde Türkiye'nin en kapsamlı sanat ve kültür arşivlerinden biri olarak önemini korumaktadır.