II. Mahmud Türbesi, Osmanlı padişahı Abdülmecid'in babası II. Mahmud için İstanbul'da inşa ettirdiği ve sonradan diğer padişah ile Osmanlı Hanedanı üyelerinin de defnedildiği tarihi bir türbedir. Yapımı 1840 yılında tamamlanan bu eser, İstanbul'un Fatih ilçesi Çemberlitaş semtinde, Divanyolu Caddesi üzerinde yer almaktadır. Sultan II. Mahmud'un 1839 yılındaki vefatının ardından tahta geçen oğlu Abdülmecid, babası için bir türbe inşa edilmesini istemiştir. Türbenin yapılacağı arazi, II. Mahmud'un çok sevdiği kız kardeşi Esma Sultan tarafından tahsis edilmiş olup, o dönemde bu alanda Esma Sultan'a ait bir yalı bulunmaktaydı.
Mimarlık Tarihi ve Yapı Kompleksi
Türbenin tasarımı ve inşası konusunda farklı tarihi görüşler bulunmaktadır. Can Selman'a göre türbe, iki dönem Ebniye Müdürlüğü yapmış olan Mühendis Abdülhalim Efendi'nin eseridir. Pars Tuğlacı ise kaynak göstermeden eserin Garabed Balyan'a ait olduğunu öne sürmüştür. Ohannes Dadyan ve Boğos Dadyan kardeşleri de kesin bir kanıt olmaksızın mimar olarak gösteren çalışmalar mevcuttur. Divanyolu üzerinde konumlanan bu yapı grubu; türbe, sebil, çeşme, hazire ve bekçi odalarından meydana gelmektedir. Mühendis Abdülhalim Efendi ayrıca türbenin yanına Mekteb-i Maarif-i Adliye binasını ve bir kütüphane inşa etmiştir.
Ampir Üslup ve Zengin Detaylar
Ampir üslupta tasarlanan II. Mahmud Türbesi, beyaz mermerlerle kaplı olup merdivenli basamaklarla çıkılan sekiz köşeli bir plana sahiptir. Yapının kubbesi, kabartma çelenkler ve çiçeklerle süslenmiştir. Türbenin iç kısmında Hattat Mehmet Haşim tarafından yazılmış mermer bir yazıt yer alır. Türbenin içindeki kubbeye asılı kristal avize Birleşik Krallık Kraliçesi I. Victoria tarafından gönderilmiş, giriş kapısının iki yanındaki altın yaldızlı duvar saatleri ise Fransa İmparatoru III. Napolyon tarafından hediye edilmiştir.
Türbe İçindeki Sandukalar ve Tarihi Hazire
Türbe içerisinde toplamda 11 sanduka yer almaktadır. Burada Sultan II. Mahmud, Esma Sultan, Bezmiâlem Valide Sultan, Sultan Abdülaziz, Sultan II. Abdülhamid, Veliaht Yusuf İzzeddin Efendi, Mehmed Şevket Efendi ve Şadiye Sultan gibi hanedan üyeleri metfundur. Türbenin yanındaki avlu ise 1861 yılında hazireye dönüştürülmüştür. Osmanlı taş işleme sanatının en seçkin örneklerini barındıran bu hazirede; Şeyh Bedreddin, Abdülhak Molla, Abdülhamid Ferid Paşa, Ahmet Fethi Paşa, Serasker Rıza Paşa, Agah Efendi, Damat Mahmud Edhem Paşa, Server Paşa, Muallim Naci, Ahmed Eyüb Paşa, Lofçalı İbrahim Derviş Paşa, Galib Paşa, İshak Sükûti, Ahmed Samim, Hekim İsmail Paşa, Mehmed Atâ Bey, Sait Halim Paşa, Ziya Gökalp, Süleyman Numan Paşa, Seyyid Bey, Fatma Zehra Sultan, Ömer Faruk Efendi, Ertuğrul Osman ve öldürülen ilk gazeteci Hasan Fehmi Bey gibi dönemin önemli devlet adamları, yazar ve şairleri yatmaktadır.