Erzurum'un Tarih Kokan Köşesi: İçmesu
Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı kırsal bir mahalle olan İçmesu, Doğu Anadolu Bölgesi'nin köklü tarihini ve coğrafi yapısını yansıtan özel bir yerleşimdir. Erzurum il merkezine 155 km, Şenkaya ilçe merkezine ise 32 km uzaklıkta yer alan bu kırsal mahalle, 1839 metre rakımda konumlanmıştır. Şenkaya'nın güneyinde yer alan İçmesu, ulaşım açısından 25.10 numaralı Şenkaya-Horasan il yolunun hemen kenarında bulunmaktadır.
Orta Çağ'dan Günümüze Tarihsel Serüven
İçmesu'nun kökenleri Orta Çağ'a kadar uzanmaktadır. Tarihsel olarak İçmesu ile Gözebaşı mahallelerinin eski ortak adı Gürcüce kaynaklarda Hamasi (ჰამასი veya ხამასი) veya Hamas olarak geçmektedir. Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan tarihi Tao bölgesinin köylerinden biri olan bu yerleşim, 1549 yılındaki Gürcistan seferinin ardından Osmanlı İmparatorluğu tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. 1574 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre köy, 'Hamas-i Süfla' (Aşağı Hamas) adıyla Oltu sancağının Bardız (Bardusi) nahiyesine bağlanmıştır. O dönemde köyde 24 Hristiyan hane yaşarken, Yukarı Hamas (Gözebaşı) ise tamamen boşalmış durumdaydı.
Osmanlı Dönemi İdari Yapısı ve Gelişmeler
İçmesu, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde 'Hamas' adıyla tek bir köy olarak kaydedilmiştir. Bu dönemde köy, Gürcüce 'beş tepe' anlamına gelen Kedhuti'den türeyen Kethuti nahiyesine bağlı bulunuyordu. Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de Hamas adıyla kaydedilen yerleşim, Hicri 1113 (1701/1702) yılında 6.500 akçe karşılığında Hıdır adında bir şahsa tahsis edilmiştir. 1835 yılında askere alma ve vergi toplama amacıyla yapılan nüfus sayımında ise köyde 25 hanede 115 erkek nüfus tespit edilmiş, kadın nüfusuyla birlikte toplam nüfusun yaklaşık 230 kişi olduğu öngörülmüştür.
Cumhuriyet Dönemi ve İsim Değişikliği
Cumhuriyet dönemi kayıtlarında, 1928 yılında 'Hamaslar' adıyla Kars vilayetinin Sarıkamış kazasına bağlı Bardız nahiyesinde yer alan köy, 1940 sayımında 'Aşağıhamas' adıyla 334 nüfusa sahip müstakil bir yerleşim olarak kaydedilmiştir. 1946 yılında Şenkaya'nın ilçe olması üzerine Sarıkamış'tan ayrılarak Şenkaya'ya bağlanmıştır. Köyün adı, yabancı kökten geldiği gerekçesiyle 1959 yılında yürürlüğe giren 7267 sayılı kanunla İçmesu olarak değiştirilmiştir. 1965 nüfus sayımında 384 kişiden oluşan köy nüfusunun 189'unun okuma yazma bildiği kaydedilmiştir. Erzurum'un 1993 yılında büyükşehir statüsü kazanmasının ardından, 2012 yılında yürürlüğe giren 6360 sayılı yasa ile köy tüzel kişiliği kaldırılmış ve İçmesu, Şenkaya Belediyesi'ne bağlı kırsal bir mahalleye dönüştürülmüştür. Mahallenin 2022 yılındaki güncel nüfusu ise 48 kişidir.