Handzta Manastırı (veya Hantsta Manastırı), tarihsel Klarceti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin merkez ilçesine bağlı ve eski adı Porta olan Pırnallı köyünde yer alan, Orta Çağ'dan kalma tarihi bir Gürcü Ortodoks manastırıdır. Bulunduğu köyün eski ve yeni adından dolayı Porta Manastırı veya Pırnallı Manastırı olarak da bilinen bu tarihi yapı, inanç turizmi ve tarih meraklıları için bölgedeki en önemli kültür miraslarından biridir.
Manastırın Tarihçesi
Hantsta Manastırı, 780'lerde Grigol Hantsteli tarafından kurulmuştur. Hantsteli tarafından ilk olarak ahşap bir kilise ve hücreler inşa edilmiş, ardından yemekhane amacıyla büyük bir salon yapıya eklenmiştir. 9. yüzyılın başında, yerel bir zengin olan Gabriel Dapançuli'nin maddi katkılarıyla Grigol Hantsteli tarafından taştan bir kilise yapılmıştır. Manastırın günümüzdeki asıl yapısını oluşturan üçüncü kilise ise 10. yüzyılın ilk yarısında, prensler prensi Aşot Kuhi ile prensler prensi Büyük Gurgen zamanında, mimar Amona tarafından inşa edilmiştir. Manastır, bölgenin Osmanlıların eline geçmesinden sonra, 16. yüzyılın sonunda terk edilmiştir.
Adlandırma Geçmişi
Nikolay Marr'ın yayımladığı Giorgi Merçule'nin Yaşamı'ndaki yazılışın etkisiyle manastırın adı günümüzde yaygın olarak "Handzta" biçiminde yerleşmiştir. Oysa hagiografinin kendisinde, birkaç istisna dışında baştan sona kadar, hatta başlıklarda bile manastırın adı resmi olarak "Hantsta" şeklinde geçmektedir.
Mimari Yapısı ve Özellikleri
Geniş bir alana yayılan manastır kompleksi; ana kilise, iki küçük kilise, çan kulesi, yemekhane, sarnıç, hücreler ve diğer yardımcı yapılardan oluşmaktadır. Manastırın ana kilisesi olan Hantsta Kilisesi'nin dıştan uzunluğu 10.20 metre, genişliği doğuda 10.30 metre, batıda ise 6.85 metredir. Yaklaşık 10 metre yüksekliğe sahip olan ve bir destek duvarı üzerine oturan kilisenin alt bölümü, güneyde pencereler ve batıda giriş için açıklıklar bırakılarak bağımsız bir mekan gibi kullanılmak üzere düzenlenmiştir.
Dışarıdan bakıldığında üç nefli bir bazilikayı andıran kilise, iç kısımda geniş, apsisli ve tonoz örtülü bir ana mekan ile güneyinde yer alan, eş kenar olmayan ve doğuya doğru giderek genişleyen dikdörtgen planlı ikinci bir mekandan oluşur. Ana mekan beşik tonozla örtülüdür. Kilisenin dış duvarları kabaca yontulmuş taşlardan örülmüş olup, duvar payelerinde ve örtüde düzgün kesme taşlar tercih edilmiştir. Kilisenin iç duvarlarının ise yer yer sıvanmış olduğu görülmektedir.