Ardahan'ın Tarihi Köşesi: Günbatan Köyü
Ardahan ilinin Posof ilçesinde, deniz seviyesinden 2044 metre yükseklikte konumlanan Günbatan Köyü, hem zengin tarihi geçmişi hem de doğal coğrafyasıyla bölgenin dikkat çeken yerleşim yerlerinden biridir. Tarih boyunca farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan köy, günümüzde sessiz ve huzurlu yapısıyla varlığını sürdürmektedir.
Kirazlı Dere'den Günbatan'a: Köyün Adı ve Kökeni
Köyün tarihteki eski adı Banarhevi'dir. Bu ismin Gürcüce "Balnarhevi" (ბალნარხევი) kelimesinden değişime uğrayarak günümüze ulaştığı tahmin edilmektedir. Gürcüce dil yapısında "Balnari" (ბალნარი) kelimesi "kirazlı/kirazlık", "hevi" (ხеви) ise "vadi/dere" anlamına gelmektedir. Bu doğrultuda köyün eski ismi Türkçe kaynaklara "kirazlı dere" olarak tercüme edilebilir. 1928 tarihli Osmanlıca köy listelerinde "Banarhev" (بنarخio) adıyla kaydedilen yerleşimin ismi, Türkçe olmaması nedeniyle 1959 yılında yürürlüğe giren 7267 sayılı kanun uyarınca Günbatan olarak değiştirilmiştir.
Orta Çağ'dan Günümüze Uzanan Tarihsel Süreç
Günbatan, Orta Çağ döneminde Gürcistan'ı oluşturan tarihi bölgelerden biri olan Samtshe sınırları içinde yer almaktaydı. Bölge, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devleti'nin kontrolüne geçmiştir. Tarih boyunca sınır değişimlerine sahne olan köy, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın (93 Harbi) ardından Berlin Antlaşması kapsamında savaş tazminatı olarak Rusya'ya bırakılmıştır. Rus idaresinin 1886 yılındaki nüfus sayımında Poshov kazasının Digur nahiyesine bağlı olan köyde 22 hanede 145 kişinin yaşadığı ve nüfusun tamamının Türk olduğu kaydedilmiştir. Birinci Dünya Savaşı sonrasında kısa bir süre bağımsız Gürcistan sınırlarında kalan köy, 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması ile yeniden Türkiye topraklarına katılmıştır.
Banarhevi Kilisesi ve Tarihi Kalıntılar
Günbatan Köyü sınırları içerisinde geçmiş dönemlerin inanç dünyasını ve mimarisini yansıtan tarihi kalıntılar mevcuttur. Köyün güney kesiminde yer alan mezarlık alanında, Hristiyanlık dönemine ait tarihi Banarhevi Kilisesi bulunmaktadır. Günümüzde büyük ölçüde yıkılmış durumda olan bu kiliseden geriye sadece yaklaşık iki metre yüksekliğinde iki duvar parçası ulaşabilmiştir. Bu dini yapının, bölgenin Osmanlı yönetimine geçmesinden önceki dönemde inşa edildiği tahmin edilmektedir.
Coğrafi Konumu ve Günümüzdeki Durumu
Karadeniz Bölgesi sınırları içerisinde yer alan Günbatan, Ardahan il merkezine 95 kilometre, Posof ilçe merkezine ise 14 kilometre uzaklıkta yer almaktadır. Yüksek rakımlı bu coğrafyada yaşayan nüfus yıllar içinde değişkenlik göstermiştir; 1940 genel nüfus sayımında 240, 1965 yılında 396 olan köy nüfusu, 2022 yılı verilerine göre 54 kişi olarak kaydedilmiştir.