Gümüşkavak'ın Tarihsel Kökenleri ve Coğrafi Konumu
Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı olan Gümüşkavak köyü, deniz seviyesinden 1550 metre yükseklikte konumlanmış tarihi bir yerleşimdir. İl merkezine 88 km, Posof ilçe merkezine ise 7 km mesafede bulunan köyün eski adı Zeindari'dir. Zeindari, Gürcistan'da bugün de var olan bir yer adıdır. Tarihsel olarak Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel Samtshe bölgesinin Türkiye'de kalan kısmında yer alan bu köy, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Köyün adı, geçmişte Türkçe kaynaklarda Zeyindar veya Zindar olarak da yer almış, 1959 yılında çıkarılan 7267 sayılı kanunla Gümüşkavak olarak değiştirilmiştir.
Osmanlı ve Rus Yönetimi Dönemindeki Tarihsel Süreç
Osmanlı İmparatorluğu'nun 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre köy, Gürcistan Vilayeti içinde Poshov livasının Güney nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 11 Hristiyan haneden oluşuyordu. İspenç vergisi vermekle yükümlü erkekler İoseb, Gogiça, Enuka, Eliazar, İasa, Maharebel, Elia, Basila gibi Gürcü adları taşıyordu. Bu dönemde köy halkı buğday, arpa, çavdar ve yonca tarımı ile arıcılık yapıyor, domuz ve koyun besliyordu. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılan köy, 1886 nüfus tespitinde Zeindara adıyla kaydedilmiştir. Bu sayımda 11 hanede yaşayan 108 kişiden oluşan köy halkının tamamı Türk olarak yazılmıştır. Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kalan köy, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Türkiye'ye bırakılmıştır.
Tarihi Miras: Zeindari Kilisesi
Gümüşkavak köyünde, Hristiyanlık döneminden kalma bir kilisenin kalıntısı bulunmaktadır. Köyün 700 metre batısında yer alan ve Zeindari Kilisesi olarak bilinen bu yapı, tek nefli bir mimariye sahiptir. Kilisenin çevresinde yürütülen çalışmalarda başka yapıların da temelleri tespit edilmiş olup, bu kalıntılar köyün Orta Çağ dönemindeki tarihi ve yerleşim düzeni hakkında önemli bilgiler sunmaktadır.
Görülmeye Değer Yanları ve Günümüzdeki Durumu
Gümüşkavak köyü, zengin tarihi geçmişi, Osmanlı tahrir defterlerindeki kayıtları ve bünyesinde barındırdığı Zeindari Kilisesi kalıntıları ile Posof'un önemli tarihi noktalarından biridir. Ardahan il merkezine 88 km uzaklıktaki konumu ve 1550 metrelik rakımıyla Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki bu yerleşim yeri, tarih meraklıları için sessiz ve keşfedilmeye değer bir kültür rotası sunmaktadır.