Erzurum'un Şenkaya ilçesine bağlı tarihi bir yerleşim yeri olan Gaziler (eski adıyla Bardisi veya Bardız), Doğu Anadolu Bölgesi'nin Tao olarak adlandırılan tarihi Gürcistan coğrafyasında yer alır. Gürcüce "çalılık" anlamına gelen "bardi" kelimesinden türediği düşünülen bu yerleşim, zengin geçmişiyle dikkat çekmektedir. Bölge, 1549 yılındaki Gürcistan seferinin ardından Osmanlı İmparatorluğu'nun egemenliğine girmiş ve yüzyıllar boyunca stratejik idari bir merkez olarak varlığını sürdürmüştür.
Tarih Boyunca Farklı Yönetimler ve İdari Yapı
Osmanlı döneminde ilk kez 1574 tarihli mufassal defterde Oltu sancağının Bardız nahiyesine bağlı "Rabat" (kale etrafındaki yerleşim) olarak kaydedilen yerleşimin nüfusu, ilerleyen dönemlerde değişiklik göstermiştir. 1835 yılındaki nüfus sayımında Oltu sancağına bağlı olan köyde 227 hanede 706 erkek nüfus tespit edilmiştir. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından Berlin Antlaşması uyarınca savaş tazminatının bir parçası olarak Rusya'ya bırakılan yerleşim, 1886 yılındaki Rus nüfus sayımında "Bardus" adıyla kaydedilmiş ve bu dönemde köy nüfusunun neredeyse tamamını Rum aileler oluşturmuştur. Cumhuriyet döneminde ise 1946 yılında Şenkaya kazasına bağlanan yerleşim, Türkçe olmayan isminin değiştirilmesi amacıyla 1959 yılında Gaziler adını almıştır.
Sarıkamış Harekâtı'nın Kritik Noktası
Gaziler, yakın tarihimiz açısından son derece önemli ve trajik bir askeri gelişmenin de merkezinde yer almıştır. Birinci Dünya Savaşı sırasındaki Sarıkamış Harekâtı'nda kritik bir rol oynayan yerleşimden, Enver Paşa 25 Aralık 1914 tarihinde IX. Kolordu'nun bir tümeni ile birlikte, sonu felaketle sonuçlanacak olan Sarıkamış saldırısının son aşamasını başlatmıştır.
Görülmeye Değer Tarihi Yapılar ve Ulaşım
Yerleşimin en dikkat çekici tarihi kalıntısı, mahallenin hemen girişinde yer alan ve günümüzde büyük ölçüde sağlam duran Bardız Kalesi'dir. Kalenin taşlarından birinde Gürcüce bir yazıt bulunmaktadır. Bir diğer tarihi miras ise büyük ölçüde yıkılmış olan haç planlı ve kubbeli Bardisi Kilisesi'dir. Bu kilisenin, Bobisgeri Kilisesi'nin planı örnek alınarak inşa edildiği bilinmektedir. Erzurum il merkezine 151 km, Şenkaya ilçe merkezine ise 36 km mesafede bulunan mahalleye, Şenkaya'nın güneyindeki 25.10 numaralı Şenkaya-Horasan il yolu üzerinden ulaşım sağlanmaktadır.