Erzurum'un Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalle olan Evbakan (tarihsel adıyla Solomonisi), tarihi ve kültürel miras açısından zengin bir geçmişe sahiptir. Gürcüce bir isim olan ve "Solomon'un yeri" anlamına gelen Solomonisi, orta çağda Gürcistan'ı oluşturan tarihi Tao bölgesinde yer almaktaydı. Bölge, 1549 yılındaki Gürcistan seferinin ardından Osmanlı İmparatorluğu'nun egemenliğine girmiştir. Köyün bugünkü sınırları içerisinde yer alan ve 9. ila 10. yüzyıllara tarihlenen kilise kalıntıları, yerleşimin çok eski dönemlerden beri aktif bir yaşam alanı olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Osmanlı ve Rus İmparatorluğu Dönemlerindeki Sosyal ve Ekonomik Yapı
Solomonisi, 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Ardahan-i Büzürg livasının Kamhis nahiyesine bağlı, tamamı Hristiyan olan 24 haneli bir köy olarak kaydedilmiştir. 1595 yılına gelindiğinde nüfusu 13 haneye düşen yerleşimde iki hane Müslüman olmuş ve köy halkının buğday ile arpa tarımı, arıcılık, domuz ve koyun yetiştiriciliği yaptığı belgelenmiştir. Köyde ayrıca üç adet su değirmeni bulunmaktaydı. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın (93 Harbi) ardından Berlin Antlaşması gereğince Rusya'ya bırakılan yerleşimi 19. yüzyılın sonlarında ziyaret eden ünlü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili, köy halkının göç ettiğini ve burada Müslümanlaşmış Meshilerin yaşadığını belirtmiştir.
Tarihi Yapılar ve Eşsiz Solomonisi Kaya Manastırı
Solomonisi Kaya Manastırı
Evbakan köyü ve çevresindeki en önemli tarihi kültür varlığı, bölgede oldukça nadir rastlanan bir mimari yapı olan Solomonisi Kaya Manastırı'dır. 15. yüzyılda kurulan bu kaya manastırı; bir ana kilise, mezarlık binası, hücreler ve çeşitli mağaralardan oluşmaktadır. Manastırın ana kilisesi, kaya içine oyularak inşa edilmiş kubbeli bir yapı olup, duvarlarındaki koyu mavi tonların ağırlıkta olduğu freskler zaman içerisinde büyük zarar görmüştür. 1907 yılında manastırı inceleyen Ekvtime Takaişvili'nin aktardığı bilgilere göre, piramit biçimindeki kayaların oyulmasıyla oluşturulan bu kiliseye ulaşmak için önce kayanın tepesine çıkılması ve ardından avluya inilmesi gerekmektedir. Kilisenin içinde Gürcü alfabesinin asomtavruli harfleriyle yazılmış tarihi kitabeler tespit edilmiştir.
Solomon Kalesi ve Kalmahi ile İlişkisi
Köyün yakınlarında konumlanan Solomon Kalesi (Solomon-Kala), tarihi süreçte Kalmahi prensliğinin merkezi olarak hizmet vermiş olabileceği düşünülen önemli bir savunma yapısıdır. Yerleşim sınırlarında anılan bazı yapılar aslında komşu mahalle olan Yanıkkaval (Kalmahi) sınırlarında kalmaktadır. Solomonisi ile Kalmahi'nin birbirine son derece yakın iki yerleşim olması sebebiyle, buradaki manastır bazen Kalmahi Manastırı, Solomon Kalesi ise Kalmahi Kalesi olarak da adlandırılmaktadır.
Evbakan'a Ulaşım ve Coğrafi Konum
Erzurum il merkezine yaklaşık 159 kilometre, Şenkaya ilçe merkezine ise 36 kilometre uzaklıkta bulunan Evbakan, coğrafi açıdan Karadeniz Bölgesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şenkaya'nın kuzeybatısında konumlanan bu tarihi mahalleye ulaşım sağlamak için, D.060 numaralı Erzurum-Ardahan (Oltu-Göle) devlet yolu kullanılabilmektedir. Devlet yolundan ayrıldıktan sonra Yanıkkaval mahallesi üzerinden Paşalı mahallesine bağlanan 11,9 kilometrelik köy yolu takip edilerek bu kadim yerleşim alanına ve tarihi kalıntılarına erişim sağlanabilmektedir.