Arhavi'nin Tarihi ve Kültürel Mirası: Dereüstü Köyü
Artvin ilinin Arhavi ilçesine bağlı olan Dereüstü Köyü, deniz seviyesinden 358 metre yükseklikte konumlanmış, Karadeniz'in özgün mimari ve tarihi dokusunu koruyan özel bir yerleşim yeridir. Artvin il merkezine 83 kilometre, Arhavi ilçe merkezine ise 7 kilometre mesafede yer alan bu tarihi köy, özellikle geleneksel Karadeniz mimarisinin en canlı örneklerine ev sahipliği yapmaktadır. Karadeniz Bölgesi'nin bu otantik köşesi, doğası ve köklü geçmişiyle seyahat severlerin ilgisini çekmektedir.
Kolheti Krallığı'ndan Günümüze Uzanan Zengin Tarihçe
Dereüstü köyünün bulunduğu bölgenin geçmişi antik çağlara kadar uzanmaktadır. Antik dönemde Kolheti Krallığı sınırları içerisinde yer alan bölge, 1461 yılında Osmanlıların Trabzon İmparatorluğu'nu ortadan kaldırmasıyla Osmanlı İmparatorluğu'nun hakimiyetine girmiştir. Osmanlı döneminde Lazistan sancağına bağlı Hopa kazasının Arhavi nahiyesinde konumlanan yerleşim, erken Osmanlı kayıtlarında Trabzon sancağına bağlı Arhavi kazası olarak geçmektedir. 1486 tahririnde sadece Arhavi-Laz nahiyesinden oluşan bu kaza, 16. yüzyılda daha da genişlemiştir.
Gidreva Adından Dereüstü'ne: İsim ve Nüfus Geçmişi
Köyün bilinen en eski adı Gürcüce kaynaklarda Gidreva (გიდრევა) veya Gidreveti (გიდრევეთი) olarak geçmektedir. Bu isim, Lazca bir soyadı olan Gidreva'dan türetilmiştir. 1835 tarihli Arhavi Nüfus Defteri'nde, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde köyün adı Gidreva veya Gidreve (كیدروە) şeklinde kaydedilmiştir. Tarihi salnameye göre 1876 yılında köyde 54 hanede 134 erkek nüfus ile 42 keçi/koyun, 167 inek, 3 at ve 3 öküz bulunmaktaydı. Köyün adı, yabancı kökten geldiği gerekçesiyle 1959 yılında kabul edilen 7267 sayılı kanunla "Dereüstü" olarak değiştirilmiştir.
Korunmuş Laz Mimarisi ve Görülmeye Değer Yapılar
Dereüstü köyünün en önemli özelliklerinden biri, geleneksel Karadeniz mimarisini günümüze kadar taşımış olmasıdır. 2014 yılı verilerine göre köy bünyesinde özgün mimari dokusunu tamamen korumuş 12 adet tarihi Laz evi, tahıl depolamak amacıyla kullanılan 15 adet serender ve geleneksel yöntemlerle çalışan 3 adet su değirmeni bulunmaktadır. Tarih ve kültür meraklıları için adeta açık hava müzesi niteliğinde olan köy, ahşap ve taş işçiliğinin en güzel örneklerini sunmaktadır.