Tarihi Çatalelma Yerleşimi ve Coğrafi Konumu
Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalle olan Çatalelma (tarihi adlarıyla Nusunk veya Nüsünk), Doğu Anadolu Bölgesi'nin yüksek coğrafyasında yer alan tarihi bir yerleşimdir. Erzurum il merkezine 165 km, Şenkaya ilçe merkezine ise 34 km uzaklıkta bulunan mahalle, Şenkaya'nın güneyinde konumlanmıştır. Deniz seviyesinden 2055 metre yükseklikte yer alan Çatalelma'ya ulaşım, 25.10 numaralı Şenkaya-Horasan il yoluna bağlanan 4,3 km'lik bir köy yoluyla sağlanmaktadır.
Tao Bölgesi'nden Günümüze İdari ve Sosyal Geçmiş
Çatalelma'nın yer aldığı Tao, Orta Çağ Gürcistan'ını oluşturan en önemli tarihi bölgelerden biridir. 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilen bu stratejik bölge, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Çarlık Rusya'sına bırakılmıştır. Rus idaresinde "Nyusyung" adıyla kaydedilen ve Oltu Okrugu'na bağlı bir nahiyenin merkezi olan yerleşimde, tarih boyunca Türk, Rum, Kürt, Ermeni ve Karapapak gibi farklı halklar bir arada yaşamıştır. Cumhuriyet döneminde sırasıyla Kars'ın Sarıkamış kazasına ve ardından 1946'da Şenkaya kazasına bağlanan köyün ismi, 1959 yılında çıkarılan 7267 sayılı kanunla resmi olarak Çatalelma yapılmıştır.
Kilise Deresi Kalıntıları
Çatalelma sınırları içerisinde geçmiş medeniyetlerin izlerini taşıyan iki önemli tarihi kalıntı bulunmaktadır. Bunlardan ilki, köyün 2 kilometre batısında, yerel halk tarafından Kilise Deresi olarak adlandırılan küçük bir su yatağının kıyısında yer alan kilise kalıntısıdır. Günümüze ulaşan bu tarihi yapı kalıntıları, büyük ölçüde kesme taşlar ve harç kullanılarak örülmüş duvar parçalarından meydana gelmektedir.
Zartıman Kalesi ve Sarnıcı
Bölgedeki en ihtişamlı tarihi yapı ise köyün 4 kilometre güneyinde, Bardız Çayı'nın sağ kıyısındaki yüksek bir tepede konumlanan kale kalıntısıdır. Yöre halkı tarafından Zartıman olarak adlandırılan bu kalenin günümüze ulaşan duvarlarının yüksekliği 3 metreyi bulmaktadır. Genişliği 2 metre olan surların arasına savunma kuleleri inşa edilmiştir. Kalenin orta kısmında ise geçmiş dönemlerde su ihtiyacını karşılamak amacıyla inşa edilmiş büyükçe bir sarnıç kalıntısı yer almaktadır.