Büyük Kargluhi Kilisesi (Gürcüce: ქარგლუხის ეკლესია), tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı ve eski adı Kargluhi olan Yünören köyünde Orta Çağ'dan kalma bir Gürcü Ortodoks kilisesidir. Köyde bulunan iki kilise, Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili tarafından "Büyük kilise" ve "Küçük kilise" şeklinde adlandırılmıştır. Kilisenin yer aldığı yerleşimin ismi, 10. yüzyıla tarihlenen elyazması Gürcüce Cruçi İncili'nin bir yaprağında geçmektedir.
Tarihçe
Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan bu yerleşimi Osmanlılar 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre Kargluhi köyü 24 Hristiyan haneden oluşmaktaydı. Gürcü Türkolog Sergi Cikia, Kargluhi isminin Gürcüce bir yer adı olduğunu belirtmiştir. Osmanlı dönemi öncesinden kaldığı tahmin edilen Büyük Kargluhi Kilisesi, köyün Müslüman nüfusa sahip olmasından sonra işlevsiz hale gelmiştir. Ekvtime Takaişvili'nin 1907 yılında gerçekleştirdiği araştırma gezisi sırasında köyde Müslümanlar yaşıyordu ve Büyük Kargluhi Kilisesi kullanılmıyordu.
Mimari Özellikleri
Büyük ölçüde yıkılmış olan Büyük Kargluhi Kilisesi, bugünkü Yünören köyünün 1 kilometre güneyinde inşa edilmiştir. Tek nefli kiliseden geriye yarı yıkık duvarlar kalmıştır. Dolgu duvar tekniğiyle inşa edilmiş olan bu duvarların kaplama taşlarının neredeyse tamamı sökülmüştür. Ana kilise, kırmızımsı küçük kaba yonu taşlarla inşa edilmişti ve bundan dolayı uzaktan tuğlayla inşa edilmiş gibi bir görünüme sahipti. Dikdörtgen planlı kilisenin duvarları, sunağı ve apsisi duruyordu; ancak semer tipi çatısı çökmüştü. Kilisenin kuzeyde ve güneyde olmak üzere iki girişi, dört cephesinde ise birer penceresi bulunmaktaydı.
Bitişik Şapel
Kilisenin güneyine bitişik olarak inşa edilmiş bir şapel bulunmaktadır. Ekvtime Takaişvili'nin ziyareti sırasında söz konusu şapel tamamen sağlam durumdaydı. Bu şapelin penceresi, apsisi ve batısında bir kapısı vardı.