Bardız Kalesi'nin Tarihçesi
Bardız Kalesi veya diğer bilinen adlarıyla Bardisi Kalesi, Bardusi Kalesi ve Gaziler Kalesi, tarihsel Tao bölgesinde Orta Çağ'da Gürcülerden kalmış tarihi bir savunma yapısıdır. Bugün Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı Gaziler (eski adıyla Bardız) köyünde konumlanmaktadır. Erken ve geç Orta Çağ döneminde Gürcü yönetimi altında bulunan kale, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlıların egemenliğine geçmiştir. 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde "Rabat-i Kala-i Bardız" adıyla geçen kale, o tarihte Oltu sancağının Bardız nahiyesinin merkezi konumundaydı. Günümüzde kalenin girişinde Gürcü alfabesinin Asomtavruli harfleriyle yazılmış tarihi bir yazıt bulunmaktadır.
Kalenin Mimari Özellikleri ve Yapısı
Kalenin surlarının büyük bir kısmı, kuleleri ve özellikle giriş kapısı tarafındakiler günümüze kadar sağlam ulaşmayı başarmıştır. Duvarları destekleyen iki sıra ahşap direklerin, kaleyi sonradan sağlamlaştırmak amacıyla eklendiği düşünülmektedir. Kalenin güneybatı köşesinde bulunan dört köşeli kule, 8 metrelik yüksekliğiyle oldukça sağlam durumdadır. Bu kulenin köşelerinde siyah, beyaz ve kızıl renkli kesme kaplama taşlar kullanılmış, inşasında dolgu duvar tekniği tercih edilmiştir. Kulenin güney duvarında yer alan taşlardaki Gürcü motiflerinin, yıkılan bir kiliseden sökülerek buraya getirildiği anlaşılmaktadır.
Giriş Kapısı ve Kalenin İç Yapısı
Bardız Kalesi'nin ana girişi batı yönünde yer almaktadır. Batıdaki sur duvarı yıkılmış olmasına rağmen, girişin güney tarafı ve kapı kemeri günümüze sağlam ulaşmıştır. Kalenin içindeki kuzey kısımda yer alan yapay yükseltinin, geçmişte burada bulunan bir kilisenin ya da başka bir yapının yıkılması sonucunda oluştuğu tahmin edilmektedir. Kalenin orta bölümünde de yapı kalıntıları tespit edilmiştir. Kalenin iç kısmının zamanla en az beş metre kadar toprakla dolduğu, suların zemin seviyesinden anlaşılmaktadır.
10. Yüzyıla Ait Tarihi Yazıt ve Tescil Durumu
Giriş kapısının sağlam kalmış güney duvarında, yaklaşık 3,5 metre yükseklikte yer alan kızılımsı bir taşın üzerinde iki satır halinde Gürcüce yazıt bulunmaktadır. Gürcü alfabesinin Asomtavruli harfleriyle yazılmış olan bu yazı, paleografik özellikleri doğrultusunda 10. yüzyıla tarihlenmektedir. Günümüze sağlam bir şekilde ulaşan bu taşın da kaleye sonradan yerleştirilmiş olabileceği öngörülmektedir. Büyük tarihi öneme sahip olan Bardız Kalesi, 1978 yılında korunması gerekli kültür varlığı olarak tescil edilmiştir.