Balkaya'nın Köklü Tarihi ve Geçmişi
Erzurum'un Şenkaya ilçesine bağlı tarihi bir kırsal mahalle olan Balkaya, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan kadim bölgelerden biri olan Tao sınırları içerisinde yer almaktadır. Bölge, 1549 yılındaki Gürcistan seferinin ardından Osmanlı İmparatorluğu tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Tarih boyunca farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan yerleşim yeri, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılmıştır. Bu zengin geçmişi ile yerleşim, tarih meraklıları için oldukça önemli bir değere sahiptir.
İdari Yapı ve Nüfus Gelişimi
Rus idaresinin 1886 yılında gerçekleştirdiği nüfus tespitinde Bal-Kaya (Бал-Кая) adıyla kaydedilen yerleşim, o dönem Oltu sancağının Oltu kazasına bağlı Beretanlı nahiyesinin 16 köyünden biri ve aynı zamanda bu nahiyenin idari merkeziydi. Bu tespit sırasında köydeki 14 hanede toplam 112 kişinin (59 erkek ve 53 kadın) yaşadığı ve nüfusunun tamamının Beritanlı Kürtlerden oluştuğu belirlenmiştir. Mahalle, 1828 tarihli Osmanlıca köy listesinde de 'Bal Kaya' (بال قیا) adıyla geçmekte olup, o yıllarda Erzurum vilayetinin Oltu kazasına bağlı Kosor nahiyesinde yer almaktaydı. 1940 genel nüfus sayımında 288 nüfusla Oltu kazasının Kömürlü nahiyesine bağlı olan köy, 1946 yılında Şenkaya ilçesinin kurulmasıyla buraya bağlanmış, 2012 yılında ise büyükşehir yasasıyla kırsal mahalleye dönüştürülmüştür.
Gizemli Kilise Kalıntısı ve Eski Yerleşim
Balkaya'nın tarihi zenginliğini gözler önüne seren en önemli yapılardan biri, köy merkezinin yaklaşık 3 kilometre kuzeybatısında yer alan tek nefli kilise kalıntısıdır. Bu yapının Gürcü hanedanlığı döneminden günümüze ulaştığı tahmin edilmektedir. Kilisenin etrafında yer alan eski yerleşim kalıntıları ve mezarlık, geçmişte burada aktif bir köyün bulunduğunu açıkça göstermektedir. Ne var ki, günümüzde tamamen ortadan kalkmış olan bu eski ve gizemli yerleşimin adı bilinmemektedir.
Coğrafi Konumu ve Nasıl Gidilir?
Coğrafi bölge olarak Karadeniz Bölgesi sınırları içerisinde yer alan Balkaya, Erzurum il merkezine 152 kilometre, Şenkaya ilçe merkezine ise 35 kilometre uzaklıkta konumlanmıştır. Şenkaya'nın kuzeybatı tarafında yer alan mahalleye ulaşım oldukça pratiktir. Balkaya kırsal mahallesi, Erzurum-Ardahan yönündeki D.060 (Oltu-Göle) devlet yoluna Susuz ve Deliktaş mahalleleri üzerinden geçen 9,3 kilometrelik bir köy yolu ile bağlanmaktadır.